Sufficiency Economy

คำถาม-คำตอบ เกี่ยวกับเศรษฐกิจพอเพียง

2007-10-11T10:04:00.000+07:00

-	พอเพียงกับโลกาภิวัตน์ไปด้วยกันได้หรือไม่
-	เมกะโปรเจคเป็นเศรษฐกิจพอเพียงหรือไม่
-	สร้างทุนนิยมให้พอเพียงได้อย่างไร
-	ดัชนีความสุขแบบไหนถึงจะดี
-	พอเพียง วัดกันที่ตรงไหน
-	เศรษฐกิจพอเพียงคือการพึ่งตนเอง ใช่หรือไม่
-	EVA ใช้เป็นเครื่องมือจัดการธุรกิจแบบพอเพียงได้หรือไม่
-	การจัดการความรู้ในเศรษฐกิจพอเพียงเป็นอย่างไร
-	ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมีพื้นฐานมาจากหลักการใดบ้าง
-	มีรูปธรรมที่เป็นตัวอย่างของการประยุกต์ใช้บ้างหรือไม่
-	จะปฏิรูปการศึกษาตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงได้อย่างไร
-	สร้างภูมิคุ้มกันท้องถิ่นได้อย่างไรบ้าง
-	ความพอเพียงใช้ได้กับคนทุกระดับหรือไม่
-	ซีเอสอาร์เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจพอเพียงอย่างไร
-	เศรษฐกิจพอเพียงเกี่ยวข้องกับการพัฒนาคนอย่างไร
-	ผลิตแบบพอเพียงยังมีประสิทธิภาพสูงสุดอยู่หรือไม่
-	บริโภคอย่างไรให้ชีวิตสมดุล
-	เศรษฐกิจพอเพียงมีไว้สำหรับเกษตรกรเท่านั้นหรือ
-	เศรษฐกิจพอเพียงเป็นจุดหมายหรือวิถีทางแห่งการปฏิบัติ
-	อย่างไรถึงเรียกว่า "มีเหตุผล"
-	พอเพียงแล้วห้ามกู้เงินหรือไม่
-	หลักการ "แก้มลิง" นำมาใช้กับการบริหารเงินได้อย่างไร
-	Scenario Planning ใช้เป็นเครื่องมือสร้างภูมิคุ้มกันในธุรกิจได้หรือไม่
-	Balanced Scorecard: ใช้เป็นเครื่องแสดงเหตุและผลทางธุรกิจได้หรือไม่
-	จะเลือก GNH หรือ GDP
-	บรรษัทภิบาลและบรรษัทบริบาลเกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจพอเพียงอย่างไร

ท่านสามารถส่งคำถามเกี่ยวกับเศรษฐกิจพอเพียงมายังอีเมล:

บรรษัทภิบาลและบรรษัทบริบาลเกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจพอเพียงอย่างไร

2007-07-31T12:06:00.000+07:00

เมื่อกล่าวถึงคุณธรรมในการดำเนินธุรกิจ หลักการที่มักถูกอ้างถึงคือ ธรรมาภิบาลในธุรกิจ ซึ่งเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า บรรษัทภิบาล (Corporate Governance) หรือการกำกับดูแลกิจการที่ดี ซึ่งถือเป็นหลักการเบื้องต้นที่มุ่งสร้างให้องค์กรมีความ "ดี" อันเป็นรากฐานแห่งความยั่งยืนของกิจการ นอกเหนือจากการบริหารกิจการ เพื่อให้องค์กรมีความ "เก่ง" และนำไปสู่การเจริญเติบโตของกิจการ

หากพิจารณาตามศัพท์ที่ประกอบ บรรษัทภิบาล มาจากคำว่า บรรษัท + อภิ (แปลว่า เฉพาะ ข้างหน้า ยิ่ง) + บาล (แปลว่า การปกครอง การรักษา) หมายถึง การกำกับดูแลกิจการให้เจริญรุดหน้าอย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยเงื่อนไขของความถูกต้องโปร่งใส การมีจริยธรรมที่ดี โดยคำนึงถึงผู้มีส่วนได้เสียในกิจการเป็นหลัก

หลักการกำกับดูแลกิจการที่ดี ตามที่ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย ได้ประกาศเผยแพร่แก่บริษัทจดทะเบียนในปัจจุบัน มีอยู่ด้วยกัน 5 หมวด ได้แก่ สิทธิของผู้ถือหุ้น การปฏิบัติต่อผู้ถือหุ้นอย่างเท่าเทียมกัน บทบาทของผู้มีส่วนได้เสีย การเปิดเผยข้อมูลและความโปร่งใส และความรับผิดชอบของคณะกรรมการ

เรื่องของบรรษัทภิบาล ถือเป็นโครงสร้างและกระบวนการภายในกิจการ ที่ต้องจัดให้มีขึ้นสำหรับการกำหนดทิศทางและสอดส่องดูแลผลการปฏิบัติงานของกิจการ ทั้งนี้ เพื่อมิให้เกิดความเสียหายต่อกิจการ พร้อมกันกับความสามารถในการสร้างมูลค่าเพิ่ม และส่งเสริมการเติบโตของกิจการอย่างมั่นคง

หลักการสำคัญอีกเรื่องหนึ่งที่เกี่ยวกับคุณธรรมในการดำเนินธุรกิจ ได้แก่ เรื่องความรับผิดชอบต่อสังคมของกิจการ (Corporate Social Responsibility) หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า บรรษัทบริบาล ซึ่งถือเป็นหลักการที่มุ่งสร้างให้องค์กรมี "ภูมิคุ้มกันที่ดี" ในการดำเนินธุรกิจด้วยความสำนึกรับผิดชอบต่อสังคมในฐานะพลเมืองบรรษัท (Corporate Citizen)

หากพิจารณาตามศัพท์ที่ประกอบ บรรษัทบริบาล มาจากคำว่า บรรษัท + บริ (แปลว่า ทั้งหมด ออกไป โดยรอบ) + บาล หมายถึง การดูแลรักษาไม่เฉพาะในส่วนที่เป็นกิจการ แต่ยังแผ่ขยายกว้างออกไปครอบคลุมในส่วนที่เป็นผู้มีส่วนได้เสียทั้งหมดที่อยู่โดยรอบกิจการ ด้วยเงื่อนไขของคุณธรรม และการคำนึงถึงผู้มีส่วนได้เสียทั้งในและนอกกิจการอย่างเท่าเทียมกัน ในอันที่จะทำให้อยู่ร่วมกันในสังคมได้อย่างเป็นปกติสุข

เรื่องของบรรษัทบริบาล จึงเป็นกลไกการดำเนินงานในกิจการที่เชื่อมโยงสู่กระบวนการภายนอก ที่จัดให้มีขึ้นภายใต้จุดมุ่งหมายที่ต้องการสร้างประโยชน์แก่กิจการและส่วนรวมบนพื้นฐานของการไม่เบียดเบียนกัน การสงเคราะห์ช่วยเหลือส่วนรวมตามกำลัง และความสามารถของกิจการ อันจะนำไปสู่ความยั่งยืนของกิจการในระยะยาว

หลักการความรับผิดชอบต่อสังคมของกิจการ ตามที่สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) กำลังยกร่างเพื่อเป็นแนวปฏิบัติให้แก่บริษัทจดทะเบียนและกิจการทั่วไป มีอยู่ด้วยกัน 6 หมวด ได้แก่ การกำกับดูแลกิจการที่ดี การดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม การประกอบธุรกิจด้วยความเป็นธรรม การเคารพสิทธิและการปฏิบัติต่อแรงงานอย่างเป็นธรรม ความรับผิดชอบต่อผู้บริโภค และการร่วมพัฒนาชุมชนและสังคม

ในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ได้มีการจำแนกระดับของความพอเพียงเป็นสองแบบด้วยกัน คือ เศรษฐกิจพอเพียงแบบพื้นฐาน ซึ่งเป็นความพอเพียงในระดับกิจการหรือบริษัท ที่เน้นถึงการดำรงอยู่ของกิจการหรือความอยู่รอดในธุรกิจ โดยให้ความสำคัญกับผู้มีส่วนได้เสียในองค์กรเป็นเบื้องต้น คำนึงถึงการดำเนินกิจการโดยอาศัยทรัพยากรที่มีอยู่ภายในองค์กรเป็นหลัก พร้อมทั้งการเสริมสร้างศักยภาพในการพัฒนากิจการให้เจริญเติบโตก้าวหน้า โดยยึดหลักของความถูกต้องโปร่งใส และการมีจริยธรรมที่ดี

ขณะที่เศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า เป็นความพอเพียงในระดับกลุ่มธุรกิจและเครือข่าย ที่เน้นถึงการรวมกลุ่มและการประสานความร่วมมือกัน ดำเนินกิจการเพื่อสร้างประโยชน์ให้แก่กลุ่มและส่วนรวม นอกเหนือจากประโยชน์ของกิจการ มีการแบ่งปันช่วยเหลือซึ่งกันและกันตามกำลังและความสามารถ ตลอดจนการประสานงาน และประสานประโยชน์กันบนพื้นฐานของการไม่เบียดเบียนกัน ด้วยเงื่อนไขของคุณธรรม และการคำนึงถึงผู้มีส่วนได้เสียทั้งในและนอกกิจการอย่างเท่าเทียมกัน

หากนำหลักคุณธรรมในการดำเนินธุรกิจ ทั้งเรื่องบรรษัทภิบาลและบรรษัทบริบาลมาพิจารณาเทียบเคียงกับระดับของความพอเพียงทั้งสองแบบ จะพบว่า บรรษัทภิบาลนั้น เป็นหลักปฏิบัติที่จัดอยู่ในเศรษฐกิจพอเพียงแบบพื้นฐาน องค์กรธุรกิจที่มีบรรษัทภิบาล แสดงให้เห็นว่า กิจการมีการเคารพสิทธิและการปฏิบัติต่อผู้มีส่วนได้เสียในองค์กรอย่างเป็นธรรม มีการเปิดเผยข้อมูลและความโปร่งใส และมีความรับผิดชอบต่อผลการปฏิบัติหน้าที่ของคณะกรรมการบริษัท

ขณะที่บรรษัทบริบาล ถือเป็นหลักปฏิบัติที่จัดอยู่ในเศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า องค์กรธุรกิจที่มีบรรษัทบริบาล แสดงให้เห็นว่า นโยบายของกิจการมิได้จำกัดอยู่เพียงกิจกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับผู้มีส่วนได้เสียในองค์กรเท่านั้น แต่ยังให้ความสำคัญกับผู้มีส่วนได้เสียนอกองค์กรด้วย หลักการของบรรษัทบริบาล คือ การเน้นให้องค์กรธุรกิจรู้จักคิดแบ่งปัน และดำเนินกิจการโดยไม่เบียดเบียนสังคมส่วนรวม การรู้จักให้ รู้จักช่วยเหลือ และเอาใจใส่ในการดูแลสังคม สงเคราะห์เกื้อกูลซึ่งกันและกัน

ดังนั้น หากกิจการนำหลักคุณธรรมทั้งบรรษัทภิบาลและบรรษัทบริบาลไปใช้ในการดำเนินธุรกิจ ก็เรียกว่าปฏิบัติได้ครอบคลุมทั้งเศรษฐกิจพอเพียงแบบพื้นฐานและแบบก้าวหน้า เป็นกิจการที่มีความสมดุลของการพัฒนาทั้งในแง่ของการเจริญเติบโตและความยั่งยืน รวมถึงการมีภูมิคุ้มกันในกิจการ ที่พร้อมต่อการรองรับการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว และกว้างขวางจากโลกภายนอกได้เป็นอย่างดี

[Original Link]

จะเลือก GNH หรือ GDP

2007-07-10T10:37:00.000+07:00

ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (Gross Domestic Product: GDP) เป็นการวัดมูลค่าของสินค้าและบริการขั้นสุดท้ายทั้งหมดที่ผลิตได้ภายในอาณาเขตประเทศในช่วงระยะเวลาหนึ่ง ซึ่งเป็นที่ทราบกันดีว่า มีข้อจำกัดอยู่หลายประการสำหรับใช้วัดระดับของการพัฒนาทางเศรษฐกิจ จึงทำให้มีผู้พยายามพัฒนาดัชนีทางเลือกเพื่อใช้เป็นเครื่องชี้สภาวะทางเศรษฐกิจแทนตัวเลข GDP และหนึ่งในดัชนีทางเลือกที่ถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณา ได้แก่ ความสุขมวลรวมประชาชาติ (Gross National Happiness: GNH) ที่ให้ความสำคัญกับความสุขของประชาชนในประเทศมากกว่าความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจ

ในเชิงเศรษฐศาสตร์ GDP ก็คือ ปัจจัยส่งออกจากกระบวนการผลิต และ GNH ก็คือ ปัจจัยส่งออกจากกระบวนการบริโภค ความพยายามที่จะหลีกเลี่ยงการใช้ GDP แล้วหันมาใช้ GNH เป็นเครื่องชี้สภาวะทางเศรษฐกิจแทนนั้น เปรียบเหมือนกับการถ่ายโอนน้ำหนักความสำคัญจากกิจกรรมการผลิตมาสู่กิจกรรมการบริโภค ทั้งที่ในทางปฏิบัติไม่สามารถละเลยความสำคัญของกิจกรรมการผลิตหรือการบริโภคอันใดอันหนึ่งลงไปได้

ในฝั่งผู้ที่สนับสนุนการใช้ GNH อาจยกเหตุผลมาหักล้างว่า เนื่องจากการบริโภคคือเป้าหมายสุดท้ายของวิชาเศรษฐศาสตร์ การผลิตต่างๆ ก็ต้องเป็นไปเพื่อการบริโภคหรือจบลงที่การบริโภคทั้งสิ้น การวัดปัจจัยส่งออกจากกระบวนการบริโภค จึงมีความสมเหตุสมผลกว่าการวัดปัจจัยส่งออกจากกระบวนการผลิต ซึ่งยังอยู่ระหว่างทางของสายกิจกรรมในทางเศรษฐศาสตร์

ส่วนในฝั่งที่สนับสนุนการใช้ GDP แบบเดิม อาจไม่จำเป็นต้องยกเหตุผลใดมาสนับสนุนมากนัก เนื่องจากปัจจุบันแทบทุกประเทศก็ล้วนแล้วแต่ใช้ดัชนี GDP ในการวัดสภาวะทางเศรษฐกิจอยู่แล้ว ประกอบกับเหตุผลทางเทคนิคในการวัดค่าความสุขที่เป็นนามธรรม ซึ่งแม้จะเห็นคล้อยตาม แต่ก็ไม่สามารถวัดได้หรือวัดได้ยากกว่ามากในทางปฏิบัติ จึงไม่เป็นที่นิยมแพร่หลาย

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต) ได้เคยอรรถาธิบายในเรื่องนี้ไว้ว่า คนที่สุขมักจะเฉื่อย ถ้าไม่มีเป้าหมายอื่นมารองรับ และอาจจะนำไปสู่ความประมาทได้ ในทางตรงข้าม กลุ่มคนที่ไม่เข้าใจ ก็จะไปกระตุ้นความโลภเพื่อให้คนกระตือรือร้น ขวนขวาย ขยันหมั่นเพียร ก็เลยพลาดอีก ฝรั่งใช้ระบบแข่งขันมาเป็นตัวบีบ โดยระบบแข่งขันมากับระบบตัวใครตัวมัน ถ้าไม่ดิ้นรนด้วยตัวเองก็จะอยู่ไม่รอด หวังพึ่งพาใครอื่นไม่ได้ จึงเฉื่อยชาไม่ได้ แต่สังคมไทยมีสภาพแวดล้อมที่สุขสบาย อุดมสมบูรณ์ มีการช่วยเหลืออุปถัมภ์กัน ซึ่งมีจุดอ่อนที่ทำให้คนไม่พัฒนา คอยหวังแต่พึ่งพาและเฉื่อยชา หลักความไม่ประมาทจึงสำคัญมากสำหรับสังคมไทย เพราะสังคมไทยมีปัจจัยหลายอย่างที่ทำให้ประมาท สังคมฝรั่งมีเครื่องช่วยอยู่แล้ว คือ ระบบแข่งขัน และลัทธิตัวใครตัวมัน ประมาทไม่ได้ แต่นี้ก็มิใช่ความไม่ประมาทที่แท้ หากแต่เป็นความไม่ประมาทที่เกิดจากความบีบคั้น ไม่ใช่เกิดจากปัญญาหรือสติที่แท้จริง (พระพรหมคุณาภรณ์, 2544)

ดังนั้น การมุ่งเน้นที่ GNH โดยละเลย GDP จึงอาจนำไปสู่สภาพที่เรียกว่า “สุขแต่เฉื่อย” ในทางตรงข้ามการเพ่งเล็งเฉพาะ GDP โดยละเลย GNH ก็นำไปสู่สภาพที่เรียกว่า “เหนื่อยแต่ทุกข์” ดังที่ปรากฏในสังคมตะวันตก ซึ่งแม้จะมีขีดความสามารถทางการแข่งขันสูง ผู้คนกระตือรือร้น ขวนขวายสร้างผลิตภัณฑ์และบริการได้อย่างเป็นเลิศ แต่ก็หาความสุขไม่ได้ กลับต้องดิ้นรนขวนขวายเพื่อแสวงหาความสุขอีกต่อหนึ่ง

ข้อจำกัดอีกประการหนึ่งของการใช้ GDP หรือ GNH เป็นดัชนีชี้วัด คือ ค่าของสิ่งที่วัดนั้น คำนึงถึงแต่มูลค่าของผลิตภัณฑ์ หรือปริมาณของความสุข ที่สื่อว่ายิ่งมีมากยิ่งดี แต่มิได้ให้ความสำคัญต่อปัจจัยนำเข้า และปัจจัยส่งออกในส่วนที่เป็นของเสียมากนัก ซึ่งในสภาวการณ์ปัจจุบัน ได้แสดงให้เห็นว่าการได้มาซึ่งผลผลิตสูงสุด ตามเกณฑ์ GDP โดยไม่คำนึงถึงการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า และไม่คำนึงถึงผลกระทบจากปัจจัยส่งออกที่มีต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมนั้น มิใช่หนทางที่ควรจะเป็นฉันใด การได้มาซึ่งความสุขหรือความพึงพอใจสูงสุด ตามเกณฑ์ GNH โดยไม่คำนึงถึงหน้าที่ (Function) ในการผลิต และไม่คำนึงถึงของเสียที่เกิดขึ้น โดยเฉพาะของเสียที่เป็นความสุขพอกเสริมจากความต้องการแบบตัณหา ก็มิใช่ทางเลือกที่ควรจะเป็นฉันนั้น

ถึงตรงนี้ ผู้ที่สนับสนุนเกณฑ์ GNH อาจโต้แย้งว่า ความสุขตามความหมายในเกณฑ์ GNH มิได้หมายถึงเพียงความสุขหรือความพึงพอใจที่เป็นปัจจัยส่งออกจากกระบวนการบริโภคตามทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์แต่เพียงประการเดียว แต่ยังรวมถึง “ความสุขจากการทำงาน” ของมนุษย์ในฐานะที่เป็นปัจจัยการผลิตหรือเป็นเจ้าของกระบวนการผลิตด้วย ต่อประเด็นนี้ สามารถอธิบายได้ว่า กระบวนการผลิตในที่นี้ มีปัจจัยส่งออกเป็นความสุขด้วย ซึ่งอันที่จริงแล้ว ก็คือ กระบวนการบริโภคในรูปแบบหนึ่ง เพียงแต่ปัจจัยนำเข้าแทนที่จะเป็นสินค้าและบริการก็กลายเป็นงานที่ทำนั่นเอง

ประเด็นของความสุขที่เกิดจากการทำงานนี้ หากมีสมมุติฐานว่าความสุขที่ได้รับขึ้นอยู่กับปริมาณของสินค้าและบริการ ความสุขในกรณีนี้ จึงเกิดจากการทำงานมากๆ เพื่อให้ได้ความสุขมากๆ เรียกว่า “สุขจากบ้างาน” แต่หากมีสมมุติฐานว่าความสุขมิได้ขึ้นอยู่กับปริมาณของสินค้าและบริการ ความสุขในกรณีนี้จึงไม่จำเป็นต้องเกิดจากการทำงานมากๆ ความสุขกับปริมาณงานที่ทำจึงไม่มีความสัมพันธ์กันโดยตรง และหากความสุขที่ได้รับมิได้ขึ้นอยู่กับปริมาณ แต่ขึ้นอยู่กับคุณค่าของงานที่ทำ ความสุขในกรณีนี้ ยิ่งตอกย้ำให้เห็นถึงความสำคัญของหน้าที่ในการผลิต ไม่ว่าจะในฐานะที่เป็นปัจจัยการผลิตหรือเป็นเจ้าของกระบวนการผลิต ที่ต้องสร้างให้เกิดคุณค่าในผลผลิต ทำให้ความสุขและผลผลิตจำต้องถูกพิจารณาควบคู่กันไปอยู่ดี ไม่อาจละทิ้งอันหนึ่งอันใดได้เลย

ดัชนีที่เหมาะสมและน่าจะเป็นทางเลือกในการใช้เป็นเครื่องชี้สภาวะทางเศรษฐกิจนั้น จะต้องสามารถแก้ไขข้อจำกัดของการวัดในเชิงปริมาณ (Volume) ของผลิตภัณฑ์และความสุขมวลรวม ให้เป็นการวัดในเชิงเปรียบเทียบ (Comparative) กับทั้งปัจจัยนำเข้าและปัจจัยส่งออกในส่วนที่เป็นของเสีย ซึ่งจัดเป็นตัวชี้วัดด้านความพอประมาณ รวมทั้งคำนึงถึงการวัดคุณค่าของทั้งปัจจัยนำเข้า กระบวนการ และปัจจัยส่งออกในเชิงสัมบูรณ์ (Absolute) ซึ่งจัดเป็นตัวชี้วัดด้านความมีเหตุผล ตลอดจนการวัดในเชิงสัมพัทธ์ (Relative) ระหว่างสัดส่วนการผลิตและสัดส่วนการบริโภค ซึ่งจัดเป็นตัวชี้วัดด้านการมีภูมิคุ้มกันในตัวที่ดีในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

[Original Link]

Balanced Scorecard: เครื่องแสดงเหตุและผลทางธุรกิจ

2007-06-05T18:27:00.001+07:00

คำว่า อิทัปปัจยตา มาจาก อิทะ แปลว่า นี้ และปัจจยตา แปลว่า ความเป็นปัจจัย รวมกันจึงแปลได้ความว่า ความที่มีนี้เป็นปัจจัย หรืออีกนัยหนึ่งคือ ความที่มีสิ่งซึ่งเป็นปัจจัย สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น ในทางกลับกัน ถ้าไม่มีสิ่งซึ่งเป็นปัจจัย สิ่งนี้ก็ไม่เกิดขึ้น ขอบข่ายของอิทัปปัจยตานั้น กินความกว้างครอบคลุมทั้งสิ่งที่เป็น “เหตุ” สิ่งที่เป็น “ผล” และลักษณะอาการที่เกี่ยวเนื่องกันระหว่างเหตุและผล เป็นการแสดงถึงกระแสแห่งปัจจัยที่ส่งผลซึ่งกันและกันไม่สิ้นสุด

อิทัปปัจยตา สามารถใช้อธิบายเพื่อแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างกิจกรรมทางธุรกิจที่มีความเกี่ยวข้องกับปัจจัยต่างๆ และก่อให้เกิดผลลัพธ์ส่งต่อกันไปเป็นทอดๆ ในแต่ละมิติขององค์กร เช่น การที่ธุรกิจมีเป้าหมายในการแสวงหากำไร โดยที่กำไรจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อองค์กรมีรายได้ที่สูงกว่ารายจ่าย (มิติด้านการเงิน) และการที่องค์กรจะมีรายได้เพิ่มขึ้น ก็ต่อเมื่อองค์กรสามารถเพิ่มส่วนแบ่งตลาดหรือทำให้ลูกค้าพอใจโดยการนำเสนอสินค้าและบริการที่ลูกค้าต้องการ (มิติด้านลูกค้า) และการที่องค์กรจะสามารถนำเสนอสินค้าและบริการตามที่ลูกค้าต้องการได้ องค์กรจะต้องมีกระบวนการในการดำเนินงานที่เหมาะสมในการนำเสนอสิ่งที่ลูกค้าต้องการ (มิติด้านกระบวนการดำเนินงานภายใน) จากพนักงานที่มีทักษะและความสามารถ มีขวัญและกำลังใจในการทำงานที่ดี และมีเทคโนโลยีที่ทันสมัยสนับสนุนให้องค์กรมีกระบวนการสร้างคุณค่าให้แก่ลูกค้าได้ (มิติด้านการเรียนรู้และการเติบโต)

เครื่องมือหนึ่งที่สามารถแสดงให้เห็นอิทัปปัจยตาทางธุรกิจ ได้แก่ Balanced Scorecard ซึ่งถูกคิดค้นขึ้นโดย ศ.โรเบิร์ต แค็ปแลน อาจารย์ประจำมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด และ ดร.เดวิด นอร์ตัน ที่ปรึกษาทางด้านการจัดการ ที่ค้นพบว่าแม้องค์กรธุรกิจส่วนใหญ่ได้มีการใช้ตัวชี้วัดทางด้านการเงินในการบริหารจัดการ แต่ก็หนีไม่พ้นต้องประสบปัญหาวิกฤตในปี ค.ศ. 1987 ทั้งสองจึงได้เสนอแนวคิดในเรื่องของการประเมินผลองค์กรใหม่ โดยเพิ่มมุมมองในการบริหารจัดการและการประเมินผลองค์กร นอกเหนือจากมุมมองในด้านการเงินเพียงด้านเดียว ผลงานของบุคคลทั้งสองได้ถูกตีพิมพ์ในวารสารฮาร์วาร์ดบิสิเนสรีวิวเป็นครั้งแรก ในปี ค.ศ. 1992 ต่อมา แนวคิดทางด้าน Balanced Scorecard ก็ได้มีการใช้กันอย่างแพร่หลายในองค์กรต่างๆ ทั่วโลก จนวารสารฉบับดังกล่าว ได้ยกย่องให้เป็นหนึ่งในเครื่องมือทางด้านการจัดการที่มีผลกระทบต่อองค์กรธุรกิจมากที่สุดในรอบ 75 ปี

เครื่องมือ Balanced Scorecard ถูกออกแบบขึ้นเพื่อลดข้อจำกัดของการบริหารงานและการวัดผลการดำเนินงานขององค์กรต่างๆ ในอดีต ซึ่งเน้นที่ตัวชี้วัดด้านการเงินเป็นหลัก ทำให้น้ำหนักในการจัดสรรทรัพยากรต่างๆ มีความโน้มเอียงไม่สมดุล อาทิ การมุ่งเน้นยอดขายให้ได้มากๆ โดยไม่คำนึงถึงความพึงพอใจของลูกค้า ไม่มีกระบวนการรองรับข้อร้องเรียนจากลูกค้าเมื่อเกิดปัญหา หรือพนักงานไม่มีขีดความสามารถเพียงพอในการบริการหลังการขาย ฯลฯ จนเป็นสาเหตุให้สถานภาพขององค์กรตั้งอยู่บนความเสี่ยงต่อความอยู่รอดในระยะยาว แม้จะดูเหมือนว่าตัวเลขทางการเงิน อย่างเช่น ยอดขายหรือกำไรจะเพิ่มขึ้นก็ตาม

เครื่องมือ Balanced Scorecard ได้พยายามเสนอทางเลือกโดยแทนที่จะพิจารณาเฉพาะมุมมองในด้านการเงินเพียงด้านเดียว องค์กรควรจะต้องมีการพิจารณาตัวชี้วัดในมุมมองอื่นๆ เพิ่มเติม ได้แก่ มุมมองด้านลูกค้า มุมมองด้านกระบวนการภายใน มุมมองด้านการเรียนรู้และการเติบโต นอกเหนือจากมุมมองด้านการเงิน นอกจากนั้น คุณลักษณะที่สำคัญที่ทำให้เครื่องมือ Balanced Scorecard มีความโดดเด่นและแตกต่างจากเครื่องมือในการบริหารจัดการและประเมินผลทั่วๆ ไป นอกเหนือจากการมีมุมมองที่ครอบคลุมใน 4 ด้านแล้ว ได้แก่ ความสัมพันธ์ระหว่างมุมมองทั้ง 4 ด้านด้วยกันเองในเชิงเหตุและผล (Cause and Effect) ที่สามารถแสดงในรูปของแผนที่ยุทธศาสตร์ (Strategy Map)

อย่างไรก็ดี มุมมองในเครื่องมือ Balanced Scorecard ซึ่งยังคงจำกัดอยู่เพียง 4 ด้าน ทำให้ความเกี่ยวข้องกับผู้มีส่วนได้เสียถูกให้น้ำหนักไปที่ผู้ถือหุ้น (ด้านการเงิน) ลูกค้าของกิจการ (ด้านลูกค้า) ผู้บริหารและพนักงาน (ด้านกระบวนการดำเนินงานภายในและด้านการเรียนรู้และการเติบโต) เปนหลัก แม้ว่าผู้คิดค้นได้พยายามอธิบายศักยภาพของเครื่องมือดังกล่าวว่า สามารถผนวกเอามิติต่างๆ เช่น มิติด้านผลิตภัณฑ์ มิติด้านระบบงานสนับสนุน มิติด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม ฯลฯ หรือความเกี่ยวข้องกับผู้มีส่วนได้เสียส่วนอื่นๆ เช่น คู่ค้า ชุมชน สังคม รัฐ คู่แข่งขัน ฯลฯ เข้าไว้ในมุมมองที่มีอยู่ได้ แต่ก็ค่อนข้างประสบปัญหาในการแสดงความสัมพันธ์ในเชิงเหตุและผลระหว่างมิติต่างๆ ที่เพิ่มขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพในทางปฏิบัติ

แผนที่ยุทธศาสตร์และ Balanced Scorecard สามารถใช้เป็นเครื่องมือการประยุกต์ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านความมีเหตุผล ที่นอกเหนือจากการให้ความสำคัญแก่มิติต่างๆ ขององค์กรอย่างสมดุล และการพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างมิติต่างๆ ในเชิงเหตุและผลแล้ว ยังสามารถนำเครื่องมือ Balanced Scorecard มาปรับปรุงเพื่อให้ขยายครอบคลุมถึงมิติอื่นที่เกี่ยวข้องกับองค์กรเพิ่มเติม เช่น การเพิ่มมิติด้านคุณธรรมและความยั่งยืน นอกเหนือจากมิติด้านการเรียนรู้และการเติบโต ที่ชี้ให้เห็นว่า การที่องค์กรหนึ่งๆ สามารถที่จะดำรงอยู่ได้อย่างยั่งยืน (Sustainability) นั้น นอกจากความเก่งจากการเรียนรู้ที่ทำให้องค์กรมีการเติบโต (Growth) อย่างต่อเนื่องแล้ว ยังต้องได้รับการยอมรับจากสังคม ซึ่งเป็นผลมาจากความดีหรือการมีความรับผิดชอบต่อสังคมที่มีพื้นฐานมาจากคุณธรรมที่องค์กรยึดถือ เป็นต้น

ความคล้ายคลึงกันระหว่างคุณลักษณะด้านความมีเหตุผลในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงกับความเชื่อมโยงของกลยุทธ์องค์กรที่นำเสนอในรูปแบบของแผนที่ยุทธศาสตร์ภายใต้เครื่องมือ Balanced Scorecard นี้ ทำให้องค์กรธุรกิจที่มีความคุ้นเคยกับการใช้เครื่องมือ Balanced Scorecard ในการบริหารจัดการและการประเมินผลองค์กรอยู่แล้ว สามารถทำความเข้าใจปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงได้อย่างเป็นระบบ และสามารถแปลงปรัชญาไปสู่การปฏิบัติได้อย่างเป็นรูปธรรมยิ่งขึ้น

[Original Link]

Scenario Planning: เครื่องมือสร้างภูมิคุ้มกันในธุรกิจ

2007-05-29T18:03:00.000+07:00

การวางแผนรับสถานการณ์ที่คาดว่าจะเกิดขึ้น (Scenario Planning) ต่างจากการทำนายหรือการพยากรณ์ (Forecasting) ตรงที่ภาพที่คาดว่าจะเกิดขึ้น (Scenario) จะได้จากการวิเคราะห์ความเป็นไปได้ของสถานการณ์ต่างๆ ที่สามารถเกิดขึ้น (What could be) ในอนาคตโดยมีภาพสรุปที่เป็นไปได้หลายทาง (Uncertain End) ในขณะที่การทำนาย จะวิเคราะห์แนวโน้มที่น่าจะเกิดขึ้น (What should be) จากข้อมูลที่มีอยู่ในปัจจุบันเพื่อนำไปสู่ภาพสรุปที่มีลักษณะแน่ชัด (Certain End)

ในทางธุรกิจ การใช้วิธีการทำนายหรือการพยากรณ์มีความเสี่ยง เนื่องจากองค์กรมีโอกาสเกิดความผิดพลาดในการใช้จ่ายงบประมาณ สร้างสายการผลิต หรือเตรียมทรัพยากรบุคคลเพื่อรองรับสถานการณ์ในอนาคตที่อาจจะไม่เกิดขึ้นตามภาพสรุปนั้น ในขณะที่การใช้เครื่องมือ Scenario Planning จะพิจารณาถึงความเป็นไปได้ของสถานการณ์ต่างๆ ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นอย่างรอบด้าน สนับสนุนให้องค์กรสร้างความเชี่ยวชาญในการเฝ้าสังเกตความเปลี่ยนแปลงภาวะแวดล้อมทางธุรกิจ อันส่งผลต่อความสามารถในการปรับตัวขององค์กรทั้งในระยะสั้น และความสามารถในการพัฒนาระบบองค์กรที่มีความแข็งแรงและทนทานต่อการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในด้านต่างๆ อย่างรวดเร็วและกว้างขวางในระยะยาว

เครื่องมือ Scenario Planning มีรากฐานการกำเนิดนับตั้งแต่ยุคหลังสงครามโลกครั้งที่สอง โดย เฮอร์มานน์ ค๊าน เป็นผู้ริเริ่มเทคนิคของการคิดในแบบ “future-now” ที่เป็นการผสมผสานระหว่างการวิเคราะห์ข้อมูลและจินตนาการ เพื่อการวิจัยเทคโนโลยีอาวุธในรูปแบบใหม่ๆ สมัยที่ทำงานอยู่ในบริษัท RAND Corporation ในเวลาต่อมา นักเขียนชื่อ ลีโอ ร็อสเท่น ได้ใช้ศัพท์คำว่า Scenario ที่ใช้ในวงการภาพยนตร์ฮอลลีวู้ดสมัยนั้น (ภายหลังใช้คำว่า Screenplay แทน) อธิบายถึงวิธีการคิดในลักษณะดังกล่าว หลังจากนั้น เฮอร์มานน์ ค๊าน ได้ก่อตั้งสถาบันฮัดสันในช่วงกลางทศวรรษที่ 1960 ค้นคว้าวิธีการทลายกรอบยึดทางความคิดเพื่อให้สามารถคาดการณ์ถึงอนาคตที่สามารถเกิดขึ้นได้ในหลายทาง ผลงานตีพิมพ์ที่มีชื่อเสียงของเขาได้แก่ การป้องกันสงครามนิวเคลียร์ โดยใช้วิธีการบอกเล่าถึงอนาคตที่สามารถส่งผลร้ายแรงอย่างไม่คาดคิด หากสงครามได้เกิดขึ้นจริง

Scenario Planning กับการสร้างภูมิคุ้มกันที่ดีในธุรกิจ
การวางแผนรับสถานการณ์ที่คาดว่าจะเกิดขึ้น หรือ Scenario Planning นี้ สามารถใช้เป็นเครื่องมือหนึ่งในการสร้างระบบภูมิคุ้มกันตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อเตรียมพร้อมรับผลกระทบอันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงทั้งภายนอกและภายใน ด้วยการพิจารณาถึงความเป็นไปได้ของสถานการณ์ต่างๆ ที่คาดว่าจะเกิดขึ้น Scenario Planning จัดเป็นเครื่องมือในขั้นของการวางแผน เพื่อให้องค์กรสามารถประเมินถึงภาพอนาคตที่สามารถเกิดขึ้นได้ในหลายๆ ทาง ซึ่งเป็นส่วนตั้งต้นของการสร้างระบบภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี

คำว่า “ระบบ” ภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี หมายถึง การที่กิจการต้องคำนึงถึงส่วนประกอบทางธุรกิจทั้งกิจกรรมการผลิตและการบริโภคที่ประกอบกันเป็นระบบ เช่น ภายใต้กระบวนการผลิต ธุรกิจควรใช้ทรัพยากรที่หาได้ภายในท้องถิ่นมาเป็นปัจจัยการผลิตหลัก หลีกเลี่ยงการพึ่งพาปัจจัยการผลิตจากภายนอกมากเกินไป ในขณะเดียวกัน ภายใต้กระบวนการบริโภค ธุรกิจควรที่จะบริโภคสินค้าหรือบริการที่ผลิตได้เองภายในกลุ่ม ก่อนที่จะนำเข้าสินค้าหรือบริการจากภายนอกมาบริโภค ทั้งนี้ เพื่อเป็นการลดการพึ่งพาปัจจัยจากภายนอกจนมีภูมิคุ้มกันในตัวที่พร้อมรับต่อการเปลี่ยนแปลงได้อย่างดี

ความเป็น “ระบบ” จะเกิดขึ้นอย่างสมบูรณ์ เมื่อกลุ่มธุรกิจหรือเครือข่ายธุรกิจใดๆ คำนึงถึงการดำรงสัดส่วนการผลิตในสิ่งที่สามารถบริโภคหรือใช้สอยได้เองภายในกลุ่มหรือเครือข่ายนั้นๆ โดยไม่จำเป็นต้องซื้อหาสินค้าหรือบริการจากภายนอกทั้งหมด หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ผู้ผลิต (Producer) และผู้บริโภค (Consumer) เป็นบุคคลเดียวกัน เรียกว่า ผู้ผลิตโภค (Prosumer) เปรียบได้กับหลักการ “รวมที่จุดเดียว” ของกระบวนการผลิตและการบริโภค ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญของการสร้างภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี ทั้งนี้ เพื่อเป็นการลดผลกระทบเชิงลบจากพัฒนาการของระบบเศรษฐกิจอุตสาหกรรม ที่ส่งผลให้กิจกรรมการผลิตและการบริโภคในระบบเศรษฐกิจนั้นแยกออกต่างหากจากกันอย่างเด็ดขาด จนกระทั่งหลายกิจการขาดภาวะคุ้มกัน และอาจถึงกับล่มสลาย เมื่อต้องประสบกับวิกฤตเศรษฐกิจในแต่ละรอบ

อย่างไรก็ดี เครื่องมือ Scenario Planning นี้ มุ่งให้ความสนใจต่อการวางแผนรับมือกับสถานการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นจากความไม่แน่นอนของอนาคตที่ควบคุมไม่ได้ จากมุมมองภายในกิจการของตนเป็นหลัก ขณะที่ แนวทางการสร้างระบบภูมิคุ้มกันตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ยังได้ให้ความสนใจต่อความเกี่ยวข้องกับผู้มีส่วนได้เสียภายนอกองค์กรด้วย ยกตัวอย่างเช่น องค์กรสามารถช่วยเหลือเกื้อกูลคู่ค้าหรือผู้ที่อยู่ในฐานะเจ้าของวัตถุดิบหรือปัจจัยการผลิตให้เติบโตและอยู่รอดได้ ซึ่งในที่สุดก็จะส่งผลกลับมาอำนวยประโยชน์แก่กิจการ เป็นวิธีการสร้างภูมิคุ้มกันด้วยการช่วยเหลือผู้อื่นและส่วนรวมให้ยืนอยู่ได้ จากเดิมที่ต่างคนต่างอยู่ไม่เกี่ยวข้องกัน ยกระดับไปสู่การให้ความใส่ใจในความเป็นไปนอกกิจการที่ช่วยเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกันในกิจการ

ฉะนั้น การสร้างระบบภูมิคุ้มกันตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง จึงสามารถแบ่งออกได้เป็นสองแนวทาง คือ การสร้างที่ภายในองค์กร ซึ่งเป็นการจัดองค์ประกอบที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยภายในเพื่อให้ทันและเข้ากับสิ่งภายนอก กับการสร้างที่ภายนอกองค์กร ซึ่งเป็นการจัดองค์ประกอบที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยภายนอกเพื่อป้องกันไม่ให้สิ่งภายในได้รับความกระทบกระเทือนเสียหาย

[Original Link]

"แก้มลิง" ทางการเงิน

2007-04-24T11:14:00.000+07:00

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้มีพระราชกระแสอธิบายว่า ลิงโดยทั่วไปถ้าเราส่งกล้วยให้ ลิงจะรีบปอกเปลือก เอาเข้าปากเคี้ยว แล้วนำไปเก็บไว้ที่แก้มก่อน ลิงจะทำอย่างนี้จนกล้วยหมดหวีหรือ เต็มกระพุ้งแก้ม จากนั้นจะค่อยๆ นำออกมาเคี้ยวและกลืนกินภายหลัง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงนำพฤติกรรมของลิงที่นำกล้วยมาสะสมไว้ที่กระพุ้งแก้มก่อนกลืนกินเป็นตัวอย่างในการระบายน้ำออกจากพื้นที่ท่วมขัง โดยมีพระราชดำริให้กรมชลประทานก่อสร้างบ่อพักน้ำขนาดใหญ่บริเวณใกล้ชายทะเล เพื่อรองรับน้ำท่วมที่ไหลมาตามลำคลองธรรมชาติและคลองขุดใหม่ และก่อสร้างประตูระบายน้ำ เพื่อระบายน้ำลงทะเลในช่วงที่น้ำทะเลลดลง ปิดประตูระบายน้ำเมื่อน้ำทะเลขึ้น เพื่อป้องกันมิให้น้ำทะเลไหลเข้ามาท่วมพื้นที่

จากแนวคิดแก้มลิงที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระราชทานในการแก้ไขปัญหาเรื่องน้ำ โดยการพักน้ำในลักษณะ “แก้มลิง” ที่ช่วยเสริมให้การแก้ไขและบรรเทาปัญหาน้ำท่วมเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพนั้น ได้เปิดโอกาสให้พสกนิกรเห็นแนวทางในการนำเอาแนวคิดแก้มลิงมาประยุกต์ใช้กับการแก้ไขปัญหาในเรื่องอื่นๆ ได้อีก อาทิ การแก้ไขและป้องกันปัญหาหนี้สิน โดยเปรียบเทียบการไหลออกของเงินในกระเป๋า คล้ายกับการไหลบ่าของน้ำที่สร้างปัญหา หากไม่มีการบริหารจัดการที่ดี

หลักการ "แก้มลิง" ทางการเงิน
ในการบริหารจัดการเงินรายได้ของบุคคลหนึ่งๆ มีหลักทั่วไปอยู่ว่า รายได้ที่หามาได้จะถูกนำมาใช้จ่ายเพื่อการดำรงชีวิต ที่เหลือจากการใช้จ่ายจึงเก็บเป็นเงินออม ภายใต้สมการง่ายๆ ว่า “รายได้ – รายจ่าย = เงินออม” แต่สิ่งที่ปรากฏจริงในวิถีชีวิตของผู้คนภายใต้กระแสวัตถุนิยมในปัจจุบันที่มุ่งแต่กระตุ้นให้บริโภคใช้จ่ายอย่างเกินตัว ทำให้ไม่สามารถเหลือเงินจากการใช้จ่ายมาเก็บออมได้ สมการที่ว่าจึงกลายเป็น “รายได้ – รายจ่าย = หนี้สิน”

การแก้ไขปัญหาในเบื้องแรกนั้น จำต้องปลูกฝังทัศนคติของการออมเงินก่อนการใช้จ่ายหรือสร้างค่านิยมให้เกิดการออมเงินส่วนหนึ่งขึ้นมาก่อนใช้จ่าย โดยดัดแปลงสมการเป็น “รายได้ – เงินออม = ค่าใช้จ่าย” ทั้งนี้ เพื่อสร้างวินัยทางการเงินให้เกิดเป็นภูมิคุ้มกันต่อกระแสบริโภคนิยมขึ้นในระดับหนึ่ง เสมือนกับการสร้างเขื่อนเก็บกักน้ำสำรองไว้ใช้ยามฉุกเฉินหรือเมื่อประสบภัยแล้ง ในขั้นแรกนี้ จึงเป็นเรื่องของการบริหารจัดการในส่วนที่เป็นเงินออม

ขั้นต่อมาเป็นเรื่องของการบริหารจัดการในส่วนที่เป็นค่าใช้จ่าย โดยมีหลักอยู่ว่า ท่ามกลางกระแสบริโภคนิยมที่ประชาชนถูกกระตุ้นให้จับจ่ายใช้สอยในหลากหลายรูปแบบ อีกทั้งมีการสร้างบริการทางการเงินที่เอื้อต่อการใช้จ่ายสารพัดวิธี อาทิ บัตรเครดิตที่ส่งเสริมให้ใช้จ่ายเงินล่วงหน้า บริการผ่อนชำระค่าสินค้าในอัตราดอกเบี้ย 0% ที่ส่งเสริมการเป็นหนี้โดยอัตโนมัติ ซึ่งเปรียบเสมือนการกระตุ้นกิเลสหรือความต้องการบริโภค สำทับด้วยการขยายกำลังการซื้อ โดยการนำรายได้ในอนาคตมาเป็นหลักประกัน

ด้วยเหตุนี้ วิธีในการป้องกันและบรรเทาปัญหาหนี้สินจากการใช้จ่ายเกินตัว จึงจำต้องลดทอนกำลังของกิเลสหรือความต้องการบริโภคในแบบทันทีทันใด ด้วยการชะลอหรือยืดการใช้จ่ายออกไปเป็นระยะเวลาหนึ่ง ภายใต้ข้อเท็จจริงที่ว่า ธรรมชาติของความต้องการหรือกิเลส ณ เวลาที่เกิดขึ้นหรือได้รับการกระตุ้นในขณะนั้น จะลดถอยลงเมื่อเวลาผ่านไป เปรียบเสมือนกับการพักน้ำ (ค่าใช้จ่ายที่พร้อมจะจ่ายออกไปในขณะนั้น) ไว้ชั่วคราว ก่อนที่จะพิจารณาระบายน้ำ (ค่าใช้จ่ายที่ถูกบริหารจัดการแล้ว) ออกในภาวะที่เป็นปกติ (ปัญญานำ) เป็น “แก้มลิง” ที่ใช้ในการบริหารจัดการเรื่องค่าใช้จ่าย นอกเหนือจาก “เขื่อน” ที่ใช้ในการบริหารจัดการเรื่องเงินออม

สู่การปฏิบัติด้วย "บัญชีแก้มลิง"
การนำแนวคิด “แก้มลิง” ไปปฏิบัติเพื่อให้เกิดผลที่เป็นรูปธรรม อาจเริ่มต้นง่ายๆ ด้วยการชะลอการใช้จ่ายในส่วนที่ไม่ใช่ของกินของใช้ประจำวัน เช่น การช็อปปิ้ง ดูหนังฟังเพลง หรือกิจกรรมสันทนาการอื่นๆ ออกไปอยู่ในช่วงครึ่งเดือนหลังของทุกเดือน ทั้งนี้ เพื่อที่จะได้เห็นเงินคงเหลือในแต่ละเดือนว่าเพียงพอต่อการจับจ่ายใช้สอยในกิจกรรมหรือรายการดังกล่าวหรือไม่ เป็นการลดปริมาณหรือจำนวนครั้งของการใช้จ่ายในแต่ละเดือนลง ซึ่งในหลายกรณี กิจกรรมหรือรายการดังกล่าวนั้น สามารถที่จะละเว้นหรือยกเลิกได้เมื่อเวลาผ่านไป

ในกรณีของการจับจ่ายใช้สอยสำหรับรายการของชิ้นใหญ่ โดยเฉพาะสินค้าฟุ่มเฟือยที่มีมูลค่าเกินกว่าร้อยละ 50 ของเงินเดือน ให้ใช้วิธีชะลอการตัดสินใจออกไปอีก 1 เดือน เพื่อให้โอกาสตัวเองในการพิจารณาทบทวนการตัดสินใจอีกครั้งว่ามีความจำเป็นต้องซื้อจริงหรือไม่เมื่อผ่านไปแล้ว 1 เดือน

“บัญชีแก้มลิง” สามารถประยุกต์ใช้ได้กับทั้งในระดับบุคคลและในระดับองค์กร โดยสามารถจัดทำเป็นสมุดบันทึกบัญชีแก้มลิงประจำตัว หรือใช้บัญชีออมทรัพย์ทั่วไปของธนาคารดัดแปลงเป็นบัญชีแก้มลิงเพื่อแสดงความเคลื่อนไหวของค่าใช้จ่ายที่ได้รับการบริหารจัดการตามหลักการข้างต้น

ยอดเงินที่ปรากฏในบัญชีแก้มลิงอาจมีการระบุชื่อรายการสินค้าหรือบริการที่ต้องการกำกับไว้ด้วยก็ได้ เพื่อเป็นการเตือนความจำว่ายอดเงินจำนวนดังกล่าวนี้มาจากการบริหารจัดการมูลค่าใช้จ่ายของรายการสินค้าฟุ่มเฟือยใด ซึ่งเมื่อเวลาผ่านไป 1 เดือน หากยังมีความจำเป็นต้องใช้สินค้าหรือบริการนั้นอยู่ จะได้ถอนเงินออกจากบัญชีแก้มลิงดังกล่าวมาจับจ่ายใช้สอย โดยไม่ยุ่งเกี่ยวกับเงินออมในบัญชีออมทรัพย์เดิม ทั้งยังเป็นการช่วยยับยั้งการนำเงินรายได้ในอนาคตมาใช้จ่ายกับสินค้าฟุ่มเฟือยที่อาจสร้างปัญหาภาระหนี้สินขึ้นภายหลัง

[Original Link]

พอเพียงแล้วห้ามกู้เงินหรือไม่

2007-03-27T18:01:00.000+07:00

คำถามหนึ่งที่ถูกถามบ่อยมาก คือ ทำเศรษฐกิจพอเพียงแล้วห้ามกู้เงินหรือเปล่า หรือมีหนี้ไม่ได้หรือเปล่า ผมขออัญเชิญพระราชดำรัสเนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษา วันที่ 4 ธันวาคม 2542 มีใจความว่า

“แต่ว่าพอเพียง ในทฤษฎีหลวงคือ ให้สามารถดำเนินงานได้ แต่ที่ว่าเมืองไทยไม่ใช้เศรษฐกิจพอเพียง นี่ไม่ได้ตำหนิ ไม่เคยพูด นี่พูดในตอนนี้ พูดเวลานี้ ขณะนี้ว่าประเทศไทย ไม่ใช้เศรษฐกิจพอเพียง ค่อนข้างจะแย่ เพราะว่าจะทำให้ล่มจม เศรษฐกิจพอเพียงที่หมายถึงนี้ คือว่า อย่างคนที่ทำธุรกิจ ก็ย่อมต้องไปกู้เงิน เพราะว่าธุรกิจ หรือกิจการอุตสาหการสมัยใหม่นี้ คนเดียวไม่สามารถที่จะรวบรวมทุนมาสร้างกิจการ กิจกรรมที่ใหญ่ ซึ่งจำเป็นที่จะต้องใช้กิจกรรมที่ใหญ่”

เศรษฐกิจพอเพียงที่หมายถึงนี้ คือ อย่างคนที่ทำธุรกิจก็ย่อมต้องไปกู้เงิน เพราะว่าธุรกิจ หรือกิจกรรมที่มีขนาดใหญ่ คนเดียวไม่สามารถที่จะรวบรวมทุนมาดำเนินการเองได้ทั้งหมด ธุรกิจขนาดใหญ่จึงจำเป็นที่จะต้องมีการกู้ยืมเงินมาดำเนินกิจการได้ ฉะนั้น ชัดเจนว่าเศรษฐกิจพอเพียง มิได้ปฏิเสธการกู้เงิน หรือการสร้างหนี้ และยังมีพระราชดำรัสองค์ที่อัญเชิญต่อมา อธิบายเพิ่มเติมไว้ว่า

“การกู้เงินที่นำมาใช้ในสิ่งที่ไม่ทำรายได้นั้นไม่ดี อันนี้เป็นข้อสำคัญ เพราะว่าถ้ากู้เงินและทำให้มีรายได้ ก็เท่ากับจะใช้หนี้ได้ ไม่ต้องติดหนี้ ไม่ต้องเดือดร้อน ไม่ต้องเสียเกียรติ ... อันนี้ เป็นสิ่งที่จะต้องสอนว่า กู้เงิน เงินนั้นจะต้องให้เกิดประโยชน์ มิใช่กู้สำหรับไปเล่น ไปทำอะไรที่ไม่เกิดประโยชน์”

การก่อหนี้หรือการยืมเงินจากภายนอกเข้ามาจะต้องเป็นไปเพื่อให้เกิดประโยชน์ และไม่นำไปใช้ในสิ่งที่ฟุ่มเฟื่อย สุรุ่ยสุร่าย หรือใช้เพื่อการบริโภคใช้สอยในสิ่งที่ไม่มีความจำเป็น ฉะนั้น เงินที่กู้มานั้น ต้องทำให้เป็น Performing Loan คือ เอามาใช้เพื่อสร้างเสริมอาชีพ ไม่ใช่กู้เพื่อไปซื้อมอเตอร์ไซค์มาขี่เที่ยวอวดโก้ หรือซื้อมือถือมาเพื่อคุยเล่นเพลิดเพลิน อันนี้ จะหมิ่นเหม่หรือเสี่ยงต่อการขาดภูมิคุ้มกันที่ดีในตัว

แม้เศรษฐกิจพอเพียงจะมิได้ปฏิเสธเรื่องของการกู้ยืมเงิน แต่ก็ทราบดีว่า คนส่วนใหญ่ในปัจจุบันมีปัญหาเรื่องหนี้สินมากกว่าที่คิด เพราะสังคมในทุกวันนี้เป็นสังคมที่กระตุ้นเรื่องของการบริโภค ซ้ำยังมีเครื่องไม้เครื่องมือทางการเงินต่างๆ ออกมาเกื้อหนุนให้ตัดสินใจซื้อสินค้าโดยให้มีอุปสรรคน้อยที่สุด ในองค์กรหลายๆ แห่ง จึงมีพนักงานที่มีปัญหาเรื่องหนี้บัตรเครดิตมากมาย อันที่จริงแล้ว การมีบัตรเครดิตไม่ใช่เรื่องที่ขัดกับหลักเศรษฐกิจพอเพียง แต่การพิจารณาตัดสินใจใช้จ่ายในสิ่งของแต่ละรายการในบัตรเครดิตนั้นต่างหาก ที่จะเป็นหรือไม่เป็นเศรษฐกิจพอเพียง

หลายคนอาจทักท้วงว่า การที่ต้องมานั่งคิดในทุกกรณี หรือพิจารณาทุกครั้งที่ใช้จ่ายในแต่ละรายการ ไม่เครียดหรือตึงเกินไปหรือ กรณีนี้เราคงต้องถามตัวเองกลับว่า การที่เราไม่อยากเครียดกับการที่ต้องมาพิจารณาทุกๆ รายการก่อนใช้จ่าย แล้วผลสุดท้ายเป็นหนี้สะสมพอกพูนไปเรื่อยๆ จะเครียดมากกว่าไหม จ่ายเงินต้นไม่ได้หมด ก็ขอผ่อนทีละ 5 เปอร์เซ็นต์ 10 เปอร์เซ็นต์ ดอกเบี้ยทบต้นไม่รู้เท่าไร สุดท้ายแล้ว ก็ต้องเครียดเหมือนกันหรืออาจเครียดมากกว่าหลายเท่า

ฉะนั้น การเลือกเครียดหรือมีความระมัดระวังในการพิจารณาใช้จ่ายแต่ทีแรกเพื่อให้เกิดประโยชน์ เกิดความสุขทีหลัง ย่อมดีกว่ามีความสุขความสบายแต่ทีแรก แล้วต้องมาทุกข์ทีหลัง การพิจารณาเช่นนี้ แม้จะถือว่าเป็นเรื่องปลีกย่อย แต่หากเรื่องปลีกย่อยยังทำไม่ถูก เรื่องใหญ่ๆ ก็คงไม่ถูกเหมือนกัน ฉะนั้น เรื่องปลีกย่อยเล็กๆ น้อยๆ ควรอย่าละเลย หลายๆ ปลีกย่อยรวมกัน จะกลายเป็นก้อนใหญ่ และกลายเป็นเรื่องใหญ่ขึ้นมาได้

ดังนี้แล้ว วิธีการบริหารเงินก็ดี การกู้เงินก็ดี ก็ต้องเริ่มพิจารณากันเลยว่า ตัวเองสามารถทำได้ทันทีโดยไม่ต้องรีรอ ไม่ต้องรอให้หน่วยงานหรือองค์กรใดมาประกาศว่า ตั้งแต่นี้ไปจะทำเรื่องเศรษฐกิจพอเพียงสำหรับท่าน หรือรอให้มีโครงการที่ท่านสามารถเข้าร่วมได้ อย่างนี้ไม่จำเป็น เพราะเศรษฐกิจพอเพียงในมุมของปัจเจกบุคคลไม่ต้องรอ เราสามารถที่จะนำปรัชญาไปประยุกต์ใช้ในเรื่องชีวิตประจำวันได้ตั้งแต่เดี๋ยวนี้ และถ้าทำได้สำเร็จ ก็จะทำให้เกิดภูมิคุ้มกัน และมีความเข้มแข็งในที่สุด

[Original Link]

อย่างไรถึงเรียกว่า "มีเหตุผล"

2007-02-20T10:38:00.000+07:00

เป็นที่ทราบกันดีแล้วว่า หนึ่งในคุณลักษณะของการดำเนินงานตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง คือ ความมีเหตุผล แต่คำถามที่ยังอยู่ในใจลึกๆ ของคนบางคน ก็คือ แล้วความมีเหตุผลในปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมีความแตกต่างจากความมีเหตุผลในกรณีทั่วๆ ไปหรือไม่ อย่างไร เพราะเพียงแค่คำในภาษาอังกฤษที่เกี่ยวข้องกับเรื่องความมีเหตุผล หลักๆ ก็มีอยู่ถึง 3 คำ ได้แก่ Rationality, Reasonableness และ Cause and Effect

ความมีเหตุผล หมายถึง การพิจารณาที่จะดำเนินงานใดๆ ด้วยความถี่ถ้วนรอบคอบ ไม่ย่อท้อ ไร้อคติ คำนึงถึงเหตุและปัจจัยแวดล้อมทั้งหมด เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปอย่างถูกต้องดีงาม เกิดประสิทธิผล เกิดประโยชน์และความสุข โดยปราศจากการเบียดเบียนตนเองและผู้อื่น

Rationality ก็ไม่ใช่
ความมีเหตุผลแบบ Rationality ที่อธิบายโดยวิชาเศรษฐศาสตร์ทั่วไป เป็นการให้ตรรกะในฐานะที่มนุษย์เป็นสัตว์เศรษฐกิจที่เน้นการแสวงหาประโยชน์ให้ตนเองเป็นหลัก โดยมนุษย์มีเหตุผลที่จะเสพหรือบริโภคเพื่อให้เกิดความพึงพอใจสูงสุด ฉะนั้น การที่มนุษย์ดำเนินการแสวงหาปัจจัยเพื่อการบริโภค มีการแข่งขันกันเพื่อให้ตนเองได้รับประโยชน์สูงสุด จึงเป็นเรื่องที่มีเหตุผล

ความมีเหตุผลในกรณีนี้ ขาดมิติของการคำนึงถึงผู้อื่น เพราะการแข่งขันกันเพื่อให้ได้มาซึ่งความสุขของตนเอง ในที่สุด จะนำไปสู่ความขัดแย้งหรือความทุกข์ มากกว่าความสุข ถ้าหากทุกคนต่างมุ่งแสวงหาผลประโยชน์ให้แก่ตนเอง และยังไร้กลไกจัดสรรที่เป็นธรรม (เพราะเจ้าหน้าที่รัฐผู้คอยดูแลกำกับกลไกของสังคมต่างก็คิดถึงแต่ประโยชน์ตัวเอง) สังคมก็ขาดความสงบสุข และแต่ละคนในสังคมจะมีความสุขไปไม่ได้เลย

Reasonableness ก็ไม่เชิง
ความมีเหตุผลแบบ Reasonableness จะหมายถึง การมีเหตุผลที่เหมาะสมต่อการกระทำใดๆ ความมีเหตุผลแบบนี้ปรากฏได้ แม้จะไม่ได้มีการพิจารณาอย่างรอบด้านในทุกแง่ทุกมุม เพราะเส้นทางของการกระทำที่ถูกเลือก อาจมาจากการพิจารณาเพียงบางด้านบางมุม และมีเหตุผลรองรับการกระทำนั้นอยู่เช่นกัน

แม้หากการดำเนินงานใดๆ ไม่ได้เป็นไปอย่างถูกต้องดีงาม ความมีเหตุผลตามความหมายของ Reasonableness ก็ยังคงมีอยู่ (Exist) ได้ตามตรรกะที่มนุษย์เป็นผู้กำหนดขึ้น ยิ่งไปกว่านั้น อาจแสดงให้เห็นได้ด้วยว่าถูกต้องดีงาม โดยการอ้างอิงการยอมรับจากกลุ่มคนส่วนหนึ่งหรือจากกฎเกณฑ์ที่สร้างขึ้นเพื่อประโยชน์ส่วนตน

หลายกรณีที่เกิดขึ้น มาจากการลงมือทำก่อนและค่อยหาเหตุผลรองรับ บ่อยครั้งที่ทำไปด้วยอารมณ์หรือด้วยแรงจูงใจอย่างอื่น เช่น ความชอบความชังหรืออคติส่วนตัว โดยเมื่อทำไปแล้ว เกิดมีผู้อื่นมาถามว่า ทำอย่างนั้นไปเพราะอะไร ก็จำเป็นต้องหาเหตุผลที่รู้สึกว่าน่าเชื่อถือน่าฟังให้ แต่จริงๆ แล้ว เกิดจากการตัดสินใจโดยขาดเหตุผลรองรับ ทำไปด้วยความรู้สึก ครั้นพอมีการตรวจสอบหรือมีการสอบถาม เลยต้องมีเหตุผลมาให้ ความมีเหตุผลในกรณีนี้ จึงไม่ครบถ้วน

Cause and Effect คือ การพิจารณาทั้งเหตุและผล
ความมีเหตุผลแบบ Cause and Effect จะหมายถึง การพิจารณาเลือกเส้นทางของการดำเนินงานโดยคำนึงถึงเหตุและปัจจัยทั้งหมด ส่งผลเป็นการกระทำที่ถูกต้องดีงาม ตามหลักของเหตุและผล ความมีเหตุผลแบบนี้ จึงมีฐานมาจากความรอบคอบระมัดระวังในการตัดสินใจเลือกเส้นทางของการกระทำโดยให้พิจารณาอย่างรอบด้าน

ความมีเหตุผลแบบ Cause and Effect นี้ เปิดโอกาสให้มนุษย์ดำเนินตามตรรกะของธรรมชาติ ตามสภาพที่ถูกต้องดีงามจริงแท้ ด้วยการละเว้นการกระทำในทางไม่ดีหรือในทางเสื่อมที่ยังไม่ได้เกิดขึ้น หรือด้วยการแก้ไขการกระทำดังกล่าวที่กำลังดำเนินอยู่นั้น ให้กลับมาอยู่ในสภาพถูกต้องดีงามตามธรรมชาติ เพื่อให้ได้รับผลที่พึงปรารถนา โดยไม่มีความจำเป็นต้องแข็งขืนหาเหตุผลมาสนับสนุนการกระทำที่ไม่ถูกต้อง ไม่ดีงามนั้น เพื่อให้ดำเนินต่อไปได้ตามตรรกะที่ตนเองสร้างขึ้น

ถ้าหากมนุษย์ยังแข็งขืนที่จะดำเนินกิจกรรมที่ไม่ถูกต้อง ไม่ดีงามนั้น ความมีเหตุผลแบบ Cause and Effect ซึ่งมีเค้าความหมายตรงกับคำว่า อิทัปปัจจยตา ในทางพุทธธรรม ก็จะก่อให้เกิดผลกระทบที่ไม่พึงปรารถนาจากการกระทำนั้นๆ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

พื้นฐานการตัดสินใจบนความมีเหตุผลตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง คือ การกระทำที่ปราศจากการเบียดเบียนทั้งตนเองและผู้อื่น ทั้งในระดับความคิด ไปจนถึงคำพูดและความประพฤติ คนส่วนใหญ่มักจะใช้ความมีเหตุผลในแบบ Reasonableness อยู่แล้ว แต่อาจจะพิจารณาไม่ครบถ้วนรอบด้าน ความมีเหตุผลในแบบ Cause and Effect จึงต้องถูกคำนึงถึงให้มาก คือ ต้องคิดทุกกรณีทุกทางเลือกที่คาดว่าจะเกิดขึ้น หลังจากนั้นจึงตัดสินใจเลือกดำเนินงานจากกรณีเหล่านั้นอย่างถี่ถ้วน การพิจารณาเช่นที่ว่านี้ได้ บุคคลจำเป็นต้องใช้ความพยายามสูง ด้วยเหตุนี้เอง ในนิยามของความมีเหตุผล นอกจากความถี่ถ้วนรอบคอบแล้ว จึงได้มีคำว่า ไม่ย่อท้อ อยู่ด้วย

มีข้อที่น่าพิจารณาที่เกี่ยวเนื่องกับความมีเหตุผลอีก 2 ประการ ข้อพิจารณาประการแรก คือ โดยธรรมชาติแล้ว ผลที่เกิดขึ้นมาหนึ่งอย่างจะมาจากเหตุปัจจัยหลายอย่างประกอบกัน (คำว่าเหตุหรือสาเหตุ ได้แก่ Cause และปัจจัยหรือเงื่อนไข ได้แก่ Condition) ในลักษณะ Many-to-One มิใช่มีเหตุเดียวผลเดียว ตามหลักการนี้ หากต้องการไม่ให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น จะมีทางเลือกสองทาง คือ กำจัดเหตุ (ที่เป็น Principle Condition) หรือ กำจัดปัจจัย (ที่เป็น Condition) สิ่งนั้นก็จะไม่สามารถเกิดขึ้น

ข้อพิจารณาประการที่สอง คือ เหตุหนึ่งอย่างอาจให้ผลหลายอย่าง ในลักษณะ One-to-Many โดยปกติ เป็นการยากที่จะสามารถติดตามปัจจัยหนึ่งที่นำไปสู่ผลหลายอย่าง หรือจากผลที่ได้อย่างหนึ่ง ก็ยากที่จะสืบสาวไปถึงปัจจัยได้ครบทุกอย่าง ด้วยเหตุนี้ เมื่อบุคคลต้องการได้ผลอย่างหนึ่ง ก็เลยพยายามสร้างปัจจัยเงื่อนไขทั้งหมดที่รู้ เพื่อให้ได้ผลตามที่ต้องการ แต่บุคคลนั้นไม่สามารถล่วงรู้ได้เลยว่า อาจมีผลอีกหลายอย่างเกิดขึ้นติดตามมาด้วย นอกเหนือจากผลที่ได้รับ โดยเฉพาะผลเสียที่ไม่คาดคิดซึ่งยากแก่การเยียวยาแก้ไขได้ เมื่อเกิดขึ้นมาแล้ว

หนทางหนึ่งที่จะหลีกเลี่ยงผลเสียเหล่านี้ ก็คือ การใช้ความรอบคอบระมัดระวัง (ซึ่งเป็นองค์ประกอบหนึ่งในเงื่อนไขด้านคุณธรรมของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง) ในการใช้หลักเหตุและผล เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปอย่างถูกต้องดีงาม เกิดประสิทธิผล เกิดประโยชน์และความสุข

[Original Link]

เศรษฐกิจพอเพียงเป็นจุดหมายหรือวิถีทางแห่งการปฏิบัติ

2007-02-12T18:27:00.000+07:00

เศรษฐกิจพอเพียงมีรากฐานมาจากแนวคิดในการสร้างความ “พอมี” “พอกิน-พอใช้” ให้เกิดขึ้นแก่ประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศ ถ้าประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศยังยากไร้ขัดสน ยังมีชีวิตความเป็นอยู่อย่างแร้นแค้น การพัฒนาประเทศก็ยังถือว่าไม่ประสบความสำเร็จ

เศรษฐกิจพอเพียง มิใช่จุดหมาย (End) แต่เป็นวิถีทาง (Means)
เมื่อบุคคลมีความ “พอมี” “พอกิน-พอใช้” แล้ว มิได้หมายความว่าการพัฒนาจะสิ้นสุดลงอยู่เพียงนั้น เนื่องจากความ “พอกิน-พอใช้” นั้นเป็นเรื่องของ “ปาก-ท้อง” เป็นเรื่องความจำเป็นพื้นฐานของมนุษย์ หรือเรียกอีกอย่างว่าเป็นเรื่องของ “เศรษฐกิจพอเพียงแบบพื้นฐาน” ที่มีความเกี่ยวข้องกับการผลิต (พอมี) และการบริโภค (พอกิน-พอใช้) ดังนั้น ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง จึงมุ่งหมายที่จะให้บุคคลมีความพอเพียงในเรื่องปาก-ท้องเป็นเบื้องต้น แต่มิได้สิ้นสุดอยู่เพียงเท่านี้ ความพอเพียงในทางเศรษฐกิจแห่งตนจะก่อให้เกิดความพร้อมและศักยภาพที่จะพัฒนาสู่ขั้นต่อไป อันได้แก่ เรื่องของ “หัว(คิด)-(จิต)ใจ”

เศรษฐกิจพอเพียง จึงมิได้มีบทบาทเป็นเพียงวิถีทางในการแก้ไขปัญหาความยากจนหรือการยกระดับชีวิตความเป็นอยู่ในทางวัตถุเท่านั้น แต่ยังเป็นพาหนะส่งให้บุคคลมีการพัฒนาชีวิตในทางจิตใจและในทางปัญญา หากบุคคลนั้นมีเงื่อนไขหรือปัจจัยที่สามารถพัฒนาต่อไปได้ในระดับที่สูงขึ้น ซึ่งก็คือการพัฒนา “เงื่อนไขความรู้” (หัวคิด) และ “เงื่อนไขคุณธรรม” (จิตใจ) ในปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

สำหรับบุคคลที่ยังรีรอหรือยังขาดเงื่อนไขในการพัฒนาจิตใจและปัญญาไปในทางที่สูงขึ้น แต่มีความสามารถในการทำให้ตนเองมีความ “เหลือกิน-เหลือใช้” ในชีวิต ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงก็ยังเสนอแนวทางให้บุคคลนั้นสามารถพัฒนาออกไปในทางข้างหรือในแนวกว้าง ด้วยการพิจารณาว่าจะบริหารจัดการส่วนที่เหลือกิน-เหลือใช้นั้นให้เป็นประโยชน์สูงสุดได้อย่างไร ซึ่งเป็นเรื่องของ “เศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า” ที่มีความเกี่ยวข้องกับการจัดสรรผลผลิต (แบ่งปัน) ซึ่งต้องเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับผู้อื่นโดยตรง

ฉะนั้น ทัศนคติที่ว่า เศรษฐกิจพอเพียงจะทำให้การพัฒนาตนเองหยุดชะงักหรือถอยหลัง และไม่คบค้าสมาคมกับผู้อื่นนั้น จึงไม่ถูกต้อง ตรงกันข้าม เศรษฐกิจพอเพียงมิได้สิ้นสุดที่ความพอเพียงในทางเศรษฐกิจแห่งตน แต่ยังเป็นวิถีทางที่จะทำให้เกิดการพัฒนาตนเองทั้งในเชิงลึกที่ก้าวสูงขึ้นและในเชิงราบที่แผ่กว้างออกไปสัมพันธ์กับผู้อื่น ด้วยเหตุนี้ เศรษฐกิจพอเพียงจึงมิใช่แค่เรื่องของเศรษฐกิจแต่เพียงอย่างเดียว และไม่สามารถนำไปเปรียบเทียบกับระบบเศรษฐกิจโดยทั่วไปได้

[Original Link]

เศรษฐกิจพอเพียงมีไว้สำหรับเกษตรกรเท่านั้นหรือ

2007-02-12T18:22:00.000+07:00

เศรษฐกิจพอเพียงมีรากฐานมาจากแนวคิดในการสร้างความ “พอมี” “พอกิน-พอใช้” ให้เกิดขึ้นแก่ประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศ ถ้าประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศยังยากไร้ขัดสน ยังมีชีวิตความเป็นอยู่อย่างแร้นแค้น การพัฒนาประเทศก็ยังถือว่าไม่ประสบความสำเร็จ

เศรษฐกิจพอเพียง สำหรับคนทุกกลุ่ม มิใช่แค่เกษตรกร
การสร้างความ “พอกิน-พอใช้” ในเศรษฐกิจพอเพียงนี้ มุ่งไปที่ประชาชนในทุกกลุ่มสาขาอาชีพที่ยังมีชีวิตอย่าง “ไม่พอกิน-ไม่พอใช้” หรือยังไม่พอเพียง ซึ่งมิได้จำกัดอยู่เพียงคนชนบทหรือเกษตรกร เป็นแต่เพียงว่า ประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศที่ยังยากจนนั้น มีอาชีพเกษตรกรมากกว่าสาขาอาชีพอื่น ทำให้ความสำคัญลำดับแรกจึงมุ่งเข้าสู่ภาคเกษตรหรือชนบทที่แร้นแค้น จนมีรูปธรรมของการประยุกต์ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงออกมาเป็นเกษตรทฤษฎีใหม่อันเป็นที่ประจักษ์ในความสำเร็จของการยกระดับชีวิตความเป็นอยู่ของเกษตรกรให้ “พอมี” “พอกิน-พอใช้” หรือสามารถพึ่งตนเองได้ในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ

ปัจจุบัน คนในสังคมเมืองกำลังมีชีวิตอย่าง “ไม่พอกิน-ไม่พอใช้” ต้องประสบกับปัญหาหนี้สินจากการบริโภคไม่เป็น เกิดเป็นความเครียด ความบีบคั้นทางจิตใจ ที่แม้จะมีสาธารณูปโภคหรือเครื่องอำนวยความสะดวกที่เจริญกว่า แต่ก็เป็นความยากจนรูปแบบหนึ่งตามนิยามของความยากจนที่แปลว่า “เข็ญใจ (ด้านจิตใจ) ไร้ทรัพย์ (ด้านวัตถุ)” ไม่ได้ยิ่งหย่อนไปกว่าสภาพ “ไม่พอกิน-ไม่พอใช้” ของคนชนบทแต่ประการใด การแก้ไขปัญหาหรือการพัฒนายกระดับชีวิตความเป็นอยู่ของคนเมืองจึงต้องสร้างให้เกิดความ “พอมี” “พอกิน-พอใช้” อันเป็นรากฐานของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงนั่นเอง

ฉะนั้น ทัศนคติที่ว่า ฐานะหรือรายได้ตอนนี้ยังไม่พอเพียงเลย แล้วจะให้ใช้ชีวิตอย่างพอเพียงได้อย่างไร จึงไม่ถูกต้อง ตรงกันข้าม การดำเนินวิถีชีวิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงนี้แหละ ก็คือ การพลิกจาก “ความไม่พอเพียง” ให้เกิดเป็น “ความพอเพียง” ในชีวิต

[Original Link]

บริโภคอย่างไรให้ชีวิตสมดุล

2007-01-30T11:30:00.000+07:00

การบริโภคถือเป็นเป้าหมายของวิชาเศรษฐศาสตร์ กิจกรรมทางเศรษฐกิจของมนุษย์นั้นมีเป้าหมายสุดท้ายอยู่ที่การบริโภค การบริโภคเป็นการบำบัดหรือสนองความต้องการซึ่งถือเป็นจุดต้นกำเนิดของกิจกรรมทางเศรษฐกิจของมนุษย์ หากพิจารณาความหมายตามวิธีการของเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก การบริโภค คือการใช้สินค้าและบริการบำบัดความต้องการเพื่อให้เกิดความพึงพอใจหรือความสุข

ในระบบเศรษฐกิจโดยทั่วไป กิจกรรมทางการผลิตและการบริโภคมักจะถูกแยกออกจากกัน ด้วยเหตุผลที่ว่า ผู้ผลิตและผู้บริโภคไม่จำเป็นต้องเป็นบุคคลคนเดียวกัน ทำให้แต่ละคนต่างมีบทบาทหน้าที่แยกจากกันอย่างเด็ดขาด ในหลายกรณี ผู้ผลิตจะสร้างผลผลิตในส่วนที่ตัวเองไม่ได้บริโภค แต่ต้องการนำไปจำหน่ายเพื่อแลกเป็นเงินรายได้ ในขณะที่ผู้บริโภคเองก็บริโภคในสิ่งที่ตัวเองผลิตไม่ได้ และบ่อยครั้งก็มักจะบริโภคเกินกำลังใช้จ่ายของตัวเอง เรียกว่ารายได้จากกิจกรรมทางการผลิตไม่เพียงพอต่อการใช้จ่ายเพื่อการบริโภค จนกลายเป็นการก่อหนี้สินเพื่อการบริโภคตามค่านิยมโดยขาดความพอดี

พฤติกรรมการบริโภคของมนุษย์นั้น มี 2 ประเภท ได้แก่ การบริโภคเพื่อสนองความต้องการเสพสิ่งปรนเปรอตน ซึ่งเป็นการบริโภคแบบเสพรสให้เกิดความพึงพอใจเรื่อยไปไม่รู้จบไม่รู้อิ่ม กับการบริโภคเพื่อสนองการมีชีวิตที่ดี ซึ่งเป็นการบริโภคที่มีจุดหมายของการมีชีวิตที่ดี และเป็นฐานของการฝึกฝนศักยภาพของตนเองต่อไป

ในเศรษฐศาสตร์กระแสหลักมีข้อพิจารณาว่า เมื่อเกิดความต้องการขึ้นแล้ว ทำอย่างไรจะได้สนองความต้องการ แต่ในเศรษฐกิจพอเพียง นอกจากการหาวิธีสนองความต้องการแล้ว ยังมีข้อพิจารณาต่อไปว่า ถ้าเป็นความต้องการที่เป็นโทษทำลายการมีชีวิตที่ดี เบียดเบียนตนและเบียดเบียนผู้อื่น ก็ให้สามารถระงับความต้องการนั้นได้ด้วย ดังนั้น ความหมายของการบริโภคในความหมายของเศรษฐกิจพอเพียง คือการใช้สินค้าและบริการบำบัดความต้องการเพื่อให้ได้รับความสุขจากการมีชีวิตที่ดี

การบริโภคนั้น อันที่จริงก็คือ กระบวนการผลิตในรูปแบบหนึ่ง ที่มีสินค้าและบริการเป็นปัจจัยนำเข้า ปัจจัยส่งออกที่ได้จากกระบวนการบริโภคก็คือ ความสุข และของเสียอันเป็นผลจากการบริโภค ในลักษณะเช่นนี้ย่อมที่จะกล่าวถึงการบริโภคในฐานะที่เป็นกระบวนการผลิตได้ เพียงแต่ผลผลิตที่ได้แทนที่จะเป็นสินค้าหรือบริการตามปกติกลับเป็นความสุขและของเสีย ซึ่งสามารถพิจารณาถึงประสิทธิภาพการบริโภคที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการ ทรัพยากรที่ใช้ในการบริโภค และความสุขที่ได้จากกระบวนการบริโภค ทำนองเดียวกับการพิจารณาประสิทธิภาพการผลิต

ประสิทธิภาพการบริโภคในเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก เน้นการบริโภคเพื่อให้ได้ความสุขสูงสุดเมื่อเทียบกับรายได้ที่มีจำกัดในการซื้อหาสินค้าและบริการเพื่อการบริโภค โดยละเลยการให้ความสำคัญอย่างจริงจังว่าจะใช้ปัจจัยการบริโภคน้อยที่สุดหรือไม่ และของเสียที่เกิดขึ้นน้อยที่สุดหรือไม่ เพราะมีข้อสมมติฐานว่า ถ้าความสุขต่อสินค้าและบริการสูงสุดภายใต้เงื่อนไขความจำกัดของรายได้ ก็มีความหมายอยู่ในตัวแล้วว่าเกิดประสิทธิภาพสูงสุดภายใต้เงื่อนไขของข้อจำกัดดังกล่าว โดยมิได้กังวลถึงของเสียที่จะเกิดตามมา ผลก็คือ อาจจะมิได้ใช้ปัจจัยการบริโภคน้อยที่สุดเท่าที่จำเป็นจริงๆ แต่กลับเป็นว่า บริโภคให้มากที่สุดเท่าที่รายได้จะพออำนวยได้ กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือ ประสิทธิภาพการบริโภคในเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก คือการบริหารจัดการกระบวนการบริโภคโดยเน้นที่ตัวตั้งของสมการประสิทธิภาพ อันได้แก่ ความสุขภายใต้เงื่อนไขข้อจำกัดของรายได้หรืองบประมาณนั่นเอง

ขณะที่ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมีข้อพิจารณาว่า ประสิทธิภาพการบริโภคเกิดจากความสามารถในการสร้างความสุขเมื่อเทียบกับสินค้าและบริการที่ใช้ในการบริโภค โดยคำนึงถึงการใช้ปัจจัยการบริโภคที่น้อยที่สุด ทั้งนี้เพื่อให้เกิดการเบียดเบียนกันให้น้อยที่สุด และหากในกระบวนการบริโภคมีการใช้ปัจจัยการบริโภคน้อยที่สุดเท่าที่จำเป็นจริงๆ แล้วก็มีความหมายในตัวว่าประสิทธิภาพในการบริโภคสินค้าและบริการสูงสุดด้วย กล่าวได้อีกนัยหนึ่งว่า ประสิทธิภาพการบริโภคในเศรษฐกิจพอเพียง คือการบริหารจัดการกระบวนการบริโภคที่เน้นความคุ้มค่าของการใช้สินค้าและบริการ หรือตัวหารในสมการของประสิทธิภาพนั่นเอง

นอกจากการวัดประสิทธิภาพการบริโภคแล้ว ยังอาจมีการวัดประสิทธิผลการบริโภคอีกกรณีหนึ่ง โดยเทียบระหว่างความสุขและของเสียจากกระบวนการบริโภค ประสิทธิผลเป็นการวัดที่แสดงถึงคุณภาพการบริโภคว่า ความสุขที่ได้จากกระบวนการบริโภคนั้น ตรงกับที่ต้องการเพียงใด ในเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก ประสิทธิผลการบริโภค เน้นที่การบริโภคเพื่อให้ได้ความสุขตรงกับที่ใจปรารถนามากที่สุด โดยละเลยการให้ความสำคัญอย่างจริงจังว่าเป็นความต้องการประเภทใด และจะมีของเสียเกิดขึ้นน้อยที่สุดหรือไม่ กล่าวได้อีกนัยหนึ่งว่า ประสิทธิผลการบริโภคในเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก คือการบริหารจัดการกระบวนการบริโภคโดยเน้นที่ตัวตั้งของสมการประสิทธิผล อันได้แก่ ความสุขเช่นเดียวกับประสิทธิภาพการบริโภค

ขณะที่ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงคำนึงว่า คำว่า ความสุข หมายเฉพาะ ความสุขที่ทำให้มีชีวิตที่ดี คือ เมื่อบริโภคแล้วไม่ทำให้เสียสุขภาวะของตนเอง แต่ให้เป็นไปในทางที่พัฒนาสุขภาวะ เสริมสุขภาวะนั้น ส่วนความสุขที่เกิดขึ้นจากกระบวนการบริโภคเพื่อสนองความต้องการเสพสิ่งปรนเปรอตน แม้จะไม่ใช่ของเสียจากการบริโภค เป็น “ความสุขพอกเสริม” ด้วยตัณหาที่ไม่นำไปสู่การพัฒนาสุขภาวะ ก็ถือว่าเป็นของเสียจากการบริโภคเช่นกัน ประสิทธิผลการบริโภคจึงได้แก่ ความสุขที่เกิดขึ้นเทียบกับของเสียจากการบริโภค โดยเน้นให้เกิดของเสียจากกระบวนการบริโภคให้น้อยที่สุด ทั้งนี้เพื่อให้เกิดการเบียดเบียนกันให้น้อยที่สุด และหากในกระบวนการบริโภคมีของเสียเกิดขึ้นน้อยที่สุดแล้วก็มีความหมายในตัวว่าอัตราส่วนของความสุขต่อของเสียสูงสุดด้วย กล่าวได้อีกนัยหนึ่งว่า ประสิทธิผลการบริโภคในเศรษฐกิจพอเพียง คือการบริหารจัดการกระบวนการบริโภคที่เน้นให้เกิดของเสียจากกระบวนการบริโภคให้น้อยที่สุด หรือตัวหารในสมการของประสิทธิผลนั่นเอง

การบริหารประสิทธิภาพและประสิทธิผลของการบริโภคดังกล่าว สามารถนำมาใช้เป็นหลักในการตัดสินใจเรื่องการบริโภคในชีวิตประจำวันได้เป็นอย่างดี เนื่องจากในเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก สนับสนุนให้เกิดการบริโภคคราวละมากๆ หรือบ่อยๆ โดยหวังผลที่จะจำหน่ายสินค้าและบริการให้ได้เพิ่มมากขึ้น เช่น ฟาสต์ฟูดส์บางแห่งกระตุ้นให้คนเพิ่มเงินอีกเล็กน้อย เพื่อเพิ่มปริมาณอาหารจากเมนูปกติ หรือการสร้างนิสัยการบริโภคเครื่องดื่มบำรุงสุขภาพจากวันละหนึ่งครั้งเป็นวันละสองครั้ง ซึ่งอาจเกินความต้องการของร่างกาย และทำให้อ้วน ดังนั้น การพิจารณาขนาดของการบริโภคให้พอดีกับความต้องการสุขภาวะจึงเป็นสิ่งที่พึงกระทำ การบริโภคจึงควรเป็นกิจกรรมเพื่อการพัฒนาสุขภาวะ ซึ่งเป็นได้ทั้งในแง่บวก คือบริโภค และในแง่ลบ คืองดบริโภค ตัวอย่างเช่น การงดบริโภคอาหารเย็น กลับมีความหมายเป็นกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่มีคุณค่าเพื่อประโยชน์ในการพัฒนาชีวิต แทนการบริโภคตามปกติ ผู้ที่มีกิจวัตรดังกล่าวยังสามารถได้รับความสุขจากการไม่บริโภค และเกิดสุขภาวะขึ้นด้วย

อย่างไรก็ดี การได้รับความสุขจากการงดบริโภคอาจจะเกิดจากกิเลสได้ด้วย เช่น มีมานะถือตัว แสดงให้เห็นว่าตนเองเก่งเหนือผู้อื่น จึงงดไม่รับประทานอาหารเย็น หรือรับประทานอาหารมื้อเดียวได้ แล้วก็ได้รับความสุขจากการงดบริโภคนั้น แต่หากพิจารณาให้ดีแล้ว ความสุขดังกล่าวยังไม่จัดว่าเป็นความสุขที่ทำให้มีชีวิตที่ดีแท้ แต่เป็นความสุขพอกเสริมประเภทหนึ่งที่เกิดจากมานะถือตัว

ความสุขที่ทำให้มีชีวิตที่ดี คือ ความสุขที่เกิดจากการบริโภคน้อยลง หรือการงดอาหารเพื่อเป็นการฝึกหัดขัดเกลาตนเอง หรือเป็นส่วนที่ช่วยให้สุขภาวะตนเองดีขึ้น เกิดเป็นความสมดุลลงตัว ความสุขลักษณะนี้ เรียกว่าเป็นความสุขที่ทำให้ชีวิตเกิดการพัฒนาในระดับที่สูงขึ้นไป

[Original Link]

ผลิตแบบพอเพียงยังมีประสิทธิภาพสูงสุดอยู่หรือไม่

2007-01-23T11:26:00.000+07:00

การผลิต เป็นกระบวนการหนึ่งในบรรดากิจกรรมเพื่อการดำรงชีพของมนุษย์ที่จะต้องดำเนินไปให้สอดคล้องธรรมชาติ มนุษย์จะต้องทำงาน จะต้องมีอาชีพ และจะต้องมีหน้าที่ที่ต้องปฏิบัติเพื่อให้ชีวิตดำรงอยู่สอดคล้องกับกฎเกณฑ์ของธรรมชาติ เพื่อจะได้ไม่ต้องอยู่อย่างฝืนธรรมชาติและเกิดเป็นความทุกข์ การพิจารณาเรื่องการผลิตนี้ มิใช่เป็นเพียงการเข้าใจธรรมชาติของมนุษย์ แต่เป็นการพิจารณาธรรมชาติทั้งปวงที่เกี่ยวข้องกับการดำรงชีวิตของมนุษย์

ในทางเศรษฐศาสตร์ การผลิต หมายถึง การสร้างสรรค์สิ่งหนึ่งสิ่งใดออกมาหรือทำให้เกิดสิ่งใหม่ขึ้น ซึ่งเป็นคำนิยามที่ไม่ถูกต้องตามความเป็นจริงแห่งธรรมชาติ แท้ที่จริงแล้ว การผลิต หมายถึง การแปรสภาพสิ่งหนึ่งให้เป็นอีกสิ่งหนึ่ง จากวัตถุอย่างหนึ่งไปเป็นวัตถุอีกอย่างหนึ่ง จากแรงงานอย่างหนึ่งไปเป็นอีกอย่างหนึ่ง สิ่งที่ถูกแปรสภาพคือ ปัจจัยการผลิต เมื่อผ่านกระบวนการแปรสภาพแล้วเรียกว่า ผลผลิต ซึ่งเป็นได้ทั้ง สินค้าและบริการ การแปรสภาพนี้เป็นการทำให้เกิดสภาพใหม่โดยทำลายสภาพเก่า ดังนั้น ในกระบวนการผลิตมักจะมีการทำลายอยู่ด้วยเสมอ ผู้ที่เป็นเจ้าของกระบวนการผลิตจึงต้องคำนึงถึงประสิทธิภาพการผลิต ซึ่งเกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการ ทรัพยากรที่ใช้ในการผลิต และผลผลิตที่ได้จากกระบวนการผลิต

คำว่า “ประสิทธิภาพ” (Efficiency) เป็นการวัดในเชิงปริมาณโดยเทียบระหว่างผลผลิตและทรัพยากรที่ใช้ในการผลิต ในเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก ประสิทธิภาพการผลิต เน้นที่การผลิตเพื่อให้ได้ผลผลิตสูงที่สุดเมื่อเทียบกับทรัพยากรที่ใช้ในการผลิต โดยละเลยการให้ความสำคัญอย่างจริงจังว่าจะใช้ทรัพยากรน้อยที่สุดหรือไม่ และของเสียที่เกิดขึ้นน้อยที่สุดหรือไม่ เพราะมีข้อสมมติฐานว่า ถ้าผลผลิตต่อทรัพยากรสูงสุด ก็มีความหมายอยู่ในตัวแล้วว่าเกิดประสิทธิภาพสูงสุด โดยมิได้กังวลถึงของเสียที่จะเกิดตามมา ผลก็คือ อาจจะมิได้ใช้ทรัพยากรน้อยที่สุดเท่าที่จำเป็นจริงๆ กล่าวได้อีกนัยหนึ่งว่า ประสิทธิภาพการผลิตในเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก คือการบริหารจัดการกระบวนการผลิตโดยเน้นที่ตัวตั้งของสมการประสิทธิภาพ อันได้แก่ ผลผลิต นั่นเอง

ขณะที่ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมีข้อพิจารณาว่า ประสิทธิภาพการผลิตควรเกิดจากความสามารถในการสร้างผลผลิตเมื่อเทียบกับทรัพยากรที่ใช้ในการผลิต โดยคำนึงถึงการใช้ปัจจัยการผลิตที่น้อยที่สุด ทั้งนี้เพื่อให้เกิดการเบียดเบียนกันให้น้อยที่สุด และหากในกระบวนการผลิตมีการใช้ทรัพยากรน้อยที่สุดเท่าที่จำเป็นจริงๆ แล้วก็มีความหมายในตัวว่าอัตราส่วนของผลผลิตต่อทรัพยากรสูงสุดด้วย กล่าวได้อีกนัยหนึ่งว่า ประสิทธิภาพการผลิตในเศรษฐกิจพอเพียง คือการบริหารจัดการกระบวนการผลิตที่เน้นความคุ้มค่าของการใช้ทรัพยากร หรือตัวหารในสมการของประสิทธิภาพนั่นเอง

การจัดการประสิทธิภาพการผลิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง ในเรื่องทรัพยากรที่ใช้ในการผลิตนี้ สามารถนำมาใช้เป็นข้อพึงปฏิบัติในการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมได้ดี เนื่องจากในเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก การใช้ทรัพยากรธรรมชาติโดยมิได้คำนึงว่าทรัพยากรและพลังงานเหล่านี้มีอยู่อย่างจำกัด ก่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรและพลังงานเกินขีดความสามารถที่จะนำทรัพยากรเหล่านั้นมาหมุนเวียนใช้ใหม่ได้ พร้อมๆ กันกับสร้างมลภาวะและความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศ ซึ่งเป็นต้นเหตุแห่งปัญหาของโลกปัจจุบันในหลายเรื่อง เช่น ภาวะโลกร้อน ภูมิอากาศแปรปรวนไม่เป็นไปตามฤดูกาล

นอกจากการวัดในเชิงปริมาณที่ได้เป็นประสิทธิภาพการผลิตแล้ว ยังมีการวัดในเชิงคุณภาพในลักษณะที่อาจจะเรียกได้เป็น “ประสิทธิผล” (Effectiveness) การผลิตอีกกรณีหนึ่ง โดยเทียบระหว่างผลผลิตและของเสียจากกระบวนการผลิต ประสิทธิผลเป็นการวัดที่แสดงถึงคุณภาพการผลิตว่า ผลผลิตที่ได้จากกระบวนการผลิตนั้น ได้ผลตรงกับที่ต้องการเพียงใด ในเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก ประสิทธิผลการผลิต เน้นที่การผลิตเพื่อให้ได้ผลผลิตที่ตรงกับที่ต้องการให้มากที่สุด โดยละเลยการให้ความสำคัญอย่างจริงจังว่าจะมีของเสียเกิดขึ้นน้อยที่สุดหรือไม่ กล่าวได้อีกนัยหนึ่งว่า ประสิทธิผลการผลิตในเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก คือการบริหารจัดการกระบวนการผลิตโดยเน้นที่ตัวตั้งของสมการประสิทธิผล อันได้แก่ ผลผลิต เช่นเดียวกับประสิทธิภาพการผลิต

ขณะที่ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมีข้อพิจารณาว่า คำว่า “ผลผลิต” หมายถึงเฉพาะผลผลิตที่ใช้การได้ คือ ผลิตออกมาแล้วสามารถนำไปบริโภคได้หรือจำหน่ายได้ ส่วนผลผลิตที่ออกมาจากกระบวนการผลิต แม้จะไม่ใช่ของเสียจากการผลิต แต่เมื่อไม่สามารถใช้งานได้หรือจำหน่ายได้ ถูกทิ้งให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไปเองตามธรรมชาติโดยไม่มีประโยชน์ใดๆ ก็ถือว่าเป็นของเสียจากการผลิตเช่นกัน ทั้งนี้ การผลิตคือการแปรสภาพให้เปลี่ยนไปจากเดิม ปัจจัยเหล่านั้นถูกเปลี่ยนไปแล้ว ไม่ถูกนำมาใช้ประโยชน์ ก็เท่ากับว่า ปัจจัยเหล่านั้นถูกทำลายให้กลายเป็นของเสีย ประสิทธิผลการผลิตจึงเกิดจากความสามารถในการสร้างผลผลิตที่ใช้การได้เมื่อเทียบกับของเสียจากการผลิต โดยเน้นให้เกิดของเสียจากกระบวนการผลิตให้น้อยที่สุด ทั้งนี้เพื่อให้เกิดการเบียดเบียนกันให้น้อยที่สุด และหากในกระบวนการผลิตมีของเสียเกิดขึ้นน้อยที่สุดแล้วก็มีความหมายในตัวว่าอัตราส่วนของผลผลิตต่อของเสียสูงสุดด้วย กล่าวได้อีกนัยหนึ่งว่า ประสิทธิผลการผลิตในเศรษฐกิจพอเพียง คือการบริหารจัดการกระบวนการผลิตที่เน้นให้เกิดของเสียจากกระบวนการผลิตให้น้อยที่สุด หรือตัวหารในสมการของประสิทธิผลนั่นเอง

การจัดการประสิทธิผลการผลิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง ในเรื่องของเสียที่เป็นผลผลิตเหลือทิ้งนี้ สามารถนำมาใช้เป็นหลักในการบริหารสินค้าคงคลังได้ดี เนื่องจากในเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก การผลิตคราวละมากๆ โดยหวังผลของการประหยัดจากขนาด (Economy of Scale) ในอุตสาหกรรมต่างๆ นำมาซึ่งปัญหาของการจัดเก็บรักษา การขนส่ง และการจำหน่ายสู่ตลาด เช่น การเก็บรักษาผลผลิตที่ไม่ได้คุณภาพ หรือเก็บรักษาไว้นานจนหมดสภาพ หรือแปรสภาพเป็นพิษต่อร่างกายและธรรมชาติ เมื่อนำมาบริโภคแล้วเป็นอันตรายต่อสุขภาพ ทำให้เสียสุขภาวะของมนุษย์ ทำให้เสียคุณภาพของระบบนิเวศ เกิดการเบียดเบียนทั้งแก่ตนเองและผู้อื่น การผลิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง จึงเน้นที่ความพอดีต่อการบริโภคและการจำหน่าย ไม่ผลิตมากเกินไปจนกลายเป็นผลผลิตเหลือทิ้ง หรือทำให้เกิดของเสียจากกระบวนการผลิตเพิ่มขึ้นโดยไม่จำเป็น

ความพอประมาณในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง จึงมิได้หมายความว่า ให้มีประสิทธิภาพหรือประสิทธิผลในกระบวนการผลิตที่อยู่ในระดับพอประมาณ ที่อาจนำไปสู่ข้อสรุปผิดๆ ว่า ธุรกิจหรือหน่วยการผลิตอื่นใดที่มีประสิทธิภาพหรือประสิทธิผลสูง จำต้องลดศักยภาพหรือออมความสามารถในการผลิตให้อยู่ในระดับพอประมาณ ตรงกันข้าม ความพอประมาณในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ยังคงมุ่งหมายให้ได้มาซึ่งประสิทธิภาพและประสิทธิผลสูงสุด แต่ต้องทำให้เกิดการเบียดเบียนกันให้น้อยที่สุด ด้วยการให้ความสำคัญกับการบริหารจัดการตัวหารในสมการของประสิทธิภาพและประสิทธิผลนั่นเอง

[Original Link]

เศรษฐกิจพอเพียงเกี่ยวข้องกับการพัฒนาคนอย่างไร

2007-01-18T15:29:00.000+07:00

สำนักงานโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) ได้เปิดตัวรายงานการพัฒนาคนของประเทศไทย (Thailand Human Development Report) ประจำปี 2550 ที่มีชื่อรายงานว่า “เศรษฐกิจพอเพียงกับการพัฒนาคน” โดยมี ฯพณฯ นายกรัฐมนตรี พลเอก สุรยุทธ์ จุลานนท์ เป็นผู้กล่าวเปิดงานแนะนำรายงานฉบับดังกล่าว ณ ตึกสันติไมตรี ทำเนียบรัฐบาล เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2550

รายงานการพัฒนาคนระดับโลก ถูกจัดทำและเผยแพร่เป็นครั้งแรกในปี 2533 ด้วยแนวความคิดที่ต้องการสื่อให้คนทั่วโลกได้ตะหนักว่า การพัฒนาคนมีความสำคัญมากกว่าการเพิ่มขึ้นหรือลดลงของรายได้ประชาชาติ เนื่องจาก คนคือความมั่งคั่งที่แท้จริงของชาติ การพัฒนาจึงหมายถึงการขยายทางเลือกให้คนได้มีชีวิตในแบบที่ตนให้คุณค่า ซึ่งมีความหมายมากกว่าการสร้างความเติบโตทางเศรษฐกิจ แม้ว่าการพัฒนาเศรษฐกิจจะเป็นวิธีการที่สำคัญประการหนึ่งในการขยายโอกาสให้คนได้มีทางเลือกมากขึ้นก็ตาม

จนถึงขณะนี้ ได้มีการจัดทำรายงานการพัฒนาคนระดับประเทศมาแล้วมากกว่า 400 ฉบับใน 135 ประเทศทั่วโลก รายงานการพัฒนาคนของประเทศไทยฉบับใหม่นี้ เป็นการมองปัญหาและแนวทางการจัดการที่มีความโดดเด่นต่างจากแนวทางที่เคยมีมาในอดีต โดยได้นำเสนอแนวพระราชดำริเกี่ยวกับการพัฒนาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ซึ่งนับเป็นความพยายามครั้งแรกที่ได้มีการนำเสนอปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงตลอดจนแนวทางการประยุกต์ใช้เผยแพร่ต่อผู้คนในประเทศต่างๆ ทั่วโลก

ในทัศนะของ UNDP ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อโลกในยุคปัจจุบัน ที่มีความผันผวนทางเศรษฐกิจสูง มีปัญหาเกี่ยวกับความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติและภาวะโลกร้อนซึ่งทวีความรุนแรงขึ้นทุกขณะ ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเสนอแนวทางสำหรับการพัฒนาที่สมดุลและยั่งยืน ซึ่งถือเป็นทางเลือกที่โลกกำลังมองหาเพื่อทดแทนแนวทางการพัฒนาแบบไม่ยั่งยืนอย่างที่เป็นอยู่ในขณะนี้

เศรษฐกิจพอเพียงให้ความสำคัญต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจที่มีคุณภาพและมั่นคงมากกว่าการเติบโตแบบรวดเร็วที่ปราศจากการควบคุม สิ่งสำคัญคือการบริหารเศรษฐกิจด้วยความรอบคอบและการเข้าสู่การค้าแบบตลาดเสรีอย่างค่อยเป็นค่อยไป ในขณะเดียวกัน ต้องสร้างความเข้มแข็งในสังคมเพื่อเป็นภูมิคุ้มกันต่อผลกระทบด้านลบจากโลกาภิวัตน์

ในรายงานการพัฒนาคนของสำนักงานโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติฉบับนี้ ระบุว่า ทั้งปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงและการพัฒนาคน ต่างให้ความสำคัญต่อความเป็นมนุษย์ เน้นความอยู่ดีมีสุขมากกว่าความร่ำรวย โดยมีเรื่องความยั่งยืนเป็นหัวใจสำคัญ และเห็นตรงกันว่าต้องให้ความสำคัญต่อเรื่องความมั่นคงของมนุษย์และการส่งเสริมให้ทุกคนในสังคมสามารถที่จะพัฒนาได้เต็มที่ตามศักยภาพของตน แต่ที่โดดเด่นมากไปกว่านั้น ก็คือ ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงยังเพิ่มมิติการพัฒนาด้านพื้นฐานจิตใจและคุณธรรมของคน เพิ่มเติมจากดัชนีความก้าวหน้าของคน (Human Achievement Index - HAI) ที่ประกอบไปด้วย 22 องค์ประกอบ และ 40 ตัวชี้วัด โดยแบ่งการพิจารณาออกเป็น 8 ด้านตามขั้นการเจริญเติบโตของคน เริ่มจากสุขภาพ ตามด้วยกิจกรรมที่สำคัญที่สุดในวัยเด็กคือ การศึกษา จนเข้าสู่วัยทำงานเพื่อการสร้างรายได้อย่างเพียงพอสำหรับการเลี้ยงชีพและมีบ้านอยู่อาศัย เข้าสู่การมีชีวิตครอบครัวและชุมชน มีการคมนาคมและการสื่อสาร ตลอดจนการมีส่วนร่วมในสังคม

เมื่อพิจารณาโครงสร้างดัชนีความก้าวหน้าของคนทั้ง 8 ด้านมาแสดงในเชิงเหตุและผลภายใต้มุมมองคุณลักษณะและเงื่อนไขในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงโดยมีผลลัพธ์เป็นความสมดุล ความยั่งยืน และการพร้อมรับต่อการเปลี่ยนแปลง จะปรากฏเป็นผังความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบในดัชนีความก้าวหน้าของคนตามแผนภาพ

แผนภาพความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบในดัชนีความก้าวหน้าของคน

จากแผนภาพความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบในดัชนีความก้าวหน้าของคน จะเห็นว่าองค์ประกอบในดัชนีความก้าวหน้าของคนเกือบทั้งหมดเน้นที่การพัฒนาภายนอกตัวคน เป็นการพัฒนาทางพฤติกรรมที่ปรากฏอยู่ในกิจกรรมต่างๆ ทั้งในด้านการทำงาน ด้านรายได้ ด้านที่อยู่อาศัยและสภาพแวดล้อม และบางส่วนในด้านสุขภาพทางกาย ซึ่งจัดว่าเป็นการพัฒนาในทางกายภาพ ในขณะที่ด้านชีวิตครอบครัวและชุมชน ด้านคมนาคมและการสื่อสาร และด้านการมีส่วนร่วม จัดว่าเป็นการพัฒนาในทางสังคมของคน

สำหรับการพัฒนาในทางปัญญา ปรากฏอยู่ในองค์ประกอบดัชนีความก้าวหน้าของคนภายใต้ด้านการศึกษาเพียงครึ่งเดียว คือ ความรู้เพื่อใช้ในการทำงานหารายได้หรือเป็นความรู้ในวิชาชีพ แต่ความรู้ในวิชาชีวิตหรือความรู้เพื่อใช้ในการทำงานทางจิตใจ ยังไม่เป็นที่ปรากฏในองค์ประกอบดัชนีความก้าวหน้าของคน ในขณะที่การพัฒนาในทางจิตใจ องค์ประกอบที่เกี่ยวข้องเพียงส่วนเสี้ยว คือด้านสุขภาพ โดยมีตัวชี้วัดหนึ่งที่กล่าวถึงจำนวนผู้ป่วยโรคเครียด โรคจิต ประสาท ซึ่งกล่าวกันตามจริงแล้ว ก็จัดว่ายังไม่อยู่ในข่ายของการบ่งชี้ถึงการพัฒนาทางจิตใจที่แท้ได้

เมื่อเปรียบเทียบกับเงื่อนไขในปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง อันได้แก่ เงื่อนไขด้านความรู้ ซึ่งประกอบด้วย ความรอบรู้เกี่ยวกับวิชาการต่างๆ การใช้สติและปัญญาในการดำเนินชีวิต กับเงื่อนไขด้านคุณธรรม ซึ่งประกอบด้วย ความซื่อสัตย์สุจริต ความอดทน มีความเพียร ความรอบคอบระมัดระวังที่จะนำความรู้เหล่านั้นมาพิจารณาให้เชื่อมโยงกัน จะเห็นว่าดัชนีความก้าวหน้าของคนยังสามารถที่จะพัฒนาให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น โดยการเพิ่มเติมส่วนประกอบที่ขาดหายไป ซึ่งจากแผนภาพจะปรากฏอย่างชัดเจนว่า องค์ประกอบด้านสติและปัญญา ควรจะถูกเพิ่มเข้าไว้ในดัชนีความก้าวหน้าของคน ในส่วนที่เป็นการแสวงหาความรู้ในวิชาชีวิตหรือความรู้เพื่อใช้ในการทำงานทางจิตใจ นอกเหนือจากความรู้เพื่อใช้ในการทำงานหารายได้หรือเป็นความรู้ในวิชาชีพ เช่นเดียวกับเงื่อนไขด้านคุณธรรมที่เป็นการพัฒนาในทางจิตใจ ทั้งนี้ เพื่อเป็นฐานของการพัฒนาภายในตัวคน นอกเหนือจากองค์ประกอบที่มีอยู่ในดัชนีความก้าวหน้าของคนที่เน้นการพัฒนาภายนอกตัวคนเป็นส่วนใหญ่

ด้วยการปรับวางระดับการพัฒนาคนตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง จะทำให้การพัฒนาภายนอกตัวคนตามองค์ประกอบในดัชนีความก้าวหน้าของคน ทั้งในด้านสุขภาพ ด้านการทำงาน ด้านรายได้ ด้านที่อยู่อาศัยและสภาพแวดล้อม ซึ่งจัดว่าเป็นการพัฒนาทางกายภาพ และในด้านชีวิตครอบครัวและชุมชน ด้านคมนาคมและการสื่อสาร ด้านการมีส่วนร่วม และด้านการศึกษา ซึ่งจัดว่าเป็นการพัฒนาทางสังคม มีความสมดุลกับการพัฒนาทางปัญญา (ความรู้) และการพัฒนาทางจิตใจ (คุณธรรม) ซึ่งเป็นการพัฒนาภายในตัวคน อีกทั้งเป็นการเตรียมคนให้พร้อมรับต่อการเปลี่ยนแปลงในทุกด้านและเป็นหนทางของการพัฒนาคนให้เต็มคนอย่างยั่งยืน

[Original Link]

ซีเอสอาร์เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจพอเพียงอย่างไร

2007-01-09T09:52:00.000+07:00

นับตั้งแต่มีการประชุมระดับโลกครั้งแรกที่กรุงริโอเดอจาเนโร ในปี 2535 ได้มีการกล่าวถึงทิศทางใหม่ของการพัฒนาที่เรียกว่า “การพัฒนาที่ยั่งยืน” (Sustainable Development) ซึ่งเป็นการเรียกร้องที่ให้เกิดการพัฒนาโดยรวมความเอาใจใส่ในด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม นอกเหนือจากมุ่งเน้นแต่การเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจแต่เพียงด้านเดียวการพัฒนาที่รวมถึง “ความรับผิดชอบทางสังคมเชิงบรรษัท” หรือ “Corporate Social Responsibility” ได้ทวีความเข้มข้นและจริงจัง เมื่อองค์กรความร่วมมือด้านเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ได้บรรจุเรื่อง CSR ไว้ในแนวทางปฏิบัติสำหรับวิสาหกิจข้ามชาติ ในปี 2543 โดยไม่เพียงแต่เสนอแนะให้วิสาหกิจข้ามชาติคำนึงถึง CSR ในองค์กรเองแล้ว ยังเสนอให้วิสาหกิจเหล่านี้ติดต่อค้าขายกับเฉพาะคู่ค้าที่มี CSR เช่นเดียวกัน ด้วยเหตุนี้ ธุรกิจใดที่ไม่มี CSR เช่น การผลิตที่สร้างปัญหาให้กับสิ่งแวดล้อม การใช้แรงงานเด็กอย่างไม่เป็นธรรม ผลิตภัณฑ์ที่สร้างปัญหาต่อสังคม จะไม่สามารถติดต่อค้าขายกับวิสาหกิจที่มีถิ่นฐานอยู่ในประเทศสมาชิก OECD ได้อีกต่อไป

แม้ว่าธุรกิจส่วนหนึ่งจะยอมรับแนวคิด CSR ไปปฏิบัติ จากภาวะจำยอมที่ดูเหมือนเป็นกระแสผลักดันด้านลบ แต่ธุรกิจอีกส่วนหนึ่งกลับยินดีที่จะทำ CSR โดยสมัครใจ เนื่องจากกระแสผลักดันด้านบวกจากกองทุนประเภทต่างๆ ทั่วโลก ที่ต้องการลงทุนและส่งเสริมวิสาหกิจที่มี CSR ซึ่งปัจจุบัน กองทุนประเภทนี้มีอัตราการขยายตัวอย่างรวดเร็วมาก เช่น ในสหรัฐอเมริกามีอัตราการเติบโตเฉลี่ยของเงินลงทุนที่ร้อยละ 22 ต่อปี ในอังกฤษมีอัตราการขยายตัวเฉลี่ยที่ร้อยละ 49 ต่อปี

คุณธรรมในการดำเนินธุรกิจ
ซีเอสอาร์คืออะไร : ซีเอสอาร์ เป็นคำย่อจากภาษาอังกฤษว่า Corporate Social Responsibility (CSR) หรือ ความรับผิดชอบทางสังคมเชิงบรรษัท หมายถึง การดำเนินกิจกรรมภายในและภายนอกองค์กร ที่คำนึงถึงผลกระทบต่อสังคมทั้งในระดับใกล้และไกล ด้วยการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ในองค์กรหรือทรัพยากรจากภายนอกองค์กร ในอันที่จะทำให้อยู่ร่วมกันในสังคมได้อย่างเป็นปกติสุข

คำว่า กิจกรรม ในความหมายข้างต้น หมายรวมถึง การคิด การพูด และการกระทำ ซึ่งครอบคลุมตั้งแต่ การวางแผน การตัดสินใจ การสื่อสารประชาสัมพันธ์ การบริหารจัดการ และการดำเนินงานขององค์กร สังคมใกล้ คือ ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องใกล้ชิดกับองค์กรโดยตรง ได้แก่ ลูกค้า คู่ค้า ครอบครัวของพนักงาน ชุมชนที่องค์กรตั้งอยู่ ซึ่งรวมถึงสิ่งแวดล้อมหรือระบบนิเวศ ส่วนสังคมไกล คือ ผู้ที่เกี่ยวข้องกับองค์กรโดยอ้อม ได้แก่ คู่แข่งขันทางธุรกิจ ประชาชนทั่วไป เป็นต้น

ลำดับชั้นของผู้มีส่วนได้เสียในระดับต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับซีเอสอาร์

ที่ผ่านมา แนวคิดและทฤษฎีทางธุรกิจที่ได้รับการปลูกฝังและถ่ายทอดสู่องค์กรโดยส่วนใหญ่ ต้องการสร้างให้องค์กรมีความ “เก่ง” ที่ก่อให้เกิดการเจริญเติบโต (Growth) ของกิจการ ตัวอย่างทฤษฎีที่รู้จักกันดี ได้แก่ SWOT Analysis (Ansoff 1965) สำหรับการกำหนดตำแหน่งและการสร้างความสำเร็จขององค์กร หรือ Boston Matrix (BCG 1970) สำหรับการกำหนดความสำคัญและการสร้างความสำเร็จในผลิตภัณฑ์ หรือ Five Forces (Porter 1980) และ Diamond Model (Porter 1990) สำหรับการสร้างความได้เปรียบในการแข่งขัน

ส่วนแนวคิดในเรื่องซีเอสอาร์ จะมุ่งไปที่การสร้างให้องค์กรมีความ “ดี” ที่ก่อให้เกิดความยั่งยืน (Sustainability) ของกิจการ เป็นแนวคิดที่มีรากฐานมาจากหลักคุณธรรมทางศาสนา ซีเอสอาร์จึงมิใช่เรื่องใหม่ เพียงแต่เพิ่งได้มีการบัญญัติคำนี้ขึ้นใช้ในวงการธุรกิจเมื่อไม่กี่สิบปีที่ผ่านมานี้เอง

ซีเอสอาร์ กับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
ซีเอสอาร์ ถือเป็นองค์ประกอบหนึ่งที่จัดอยู่ในเศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า องค์กรธุรกิจที่ดำเนินกิจกรรมซีเอสอาร์ แสดงให้เห็นว่า นโยบายของกิจการมิได้จำกัดอยู่เพียงกิจกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับผู้มีส่วนได้เสียในองค์กรเท่านั้น แต่ยังให้ความสำคัญกับผู้มีส่วนได้เสียนอกองค์กรด้วย หลักการซีเอสอาร์ที่แท้ คือ การเน้นให้องค์กรธุรกิจรู้จักคิดแบ่งปัน และดำเนินกิจการโดยไม่เบียดเบียนสังคมส่วนรวม การรู้จักให้ รู้จักแบ่งปัน และเอาใจใส่ในการดูแลสังคม สามารถเทียบเคียงได้กับทฤษฎีใหม่ขั้นที่ 3 ในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งเป็นการร่วมมือกันในลักษณะพึ่งพิงอิงกัน (Inter-dependent) สงเคราะห์เกื้อกูลซึ่งกันและกัน ดังนั้น หากองค์กรธุรกิจนำไปหลักการของซีเอสอาร์ไปปฏิบัติ ก็จะเกิดความสมดุลและความยั่งยืนในตัวกิจการ สอดคล้องกับเป้าหมายในปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และให้ผลลัพธ์ทั้งในส่วนรูปธรรมที่จับต้องได้ (Tangible) และในส่วนนามธรรมที่จับต้องไม่ได้ (Intangible) ทั้งกับผู้มีส่วนได้เสียภายในองค์กรและภายนอกองค์กร

[Original Link]

ความพอเพียงใช้ได้กับคนทุกระดับหรือไม่

2007-01-02T14:05:00.000+07:00

ใครที่ผ่านหน้าปากซอยประชาสงเคราะห์ 24 มักจะได้กลิ่นหอมของกล้วยแขกทอดที่ทอดจนเหลืองสวยและกรอบน่ากิน หลายคนคงอดใจไม่ไหวต้องซื้อกลับบ้านสัก 10-20 บาท ร้านกล้วยแขก หรือจะเรียกให้ถูกคือ รถเข็นกล้วยแขกของแม่ค้าที่ชื่อ “ไข่เจียว” ซึ่งยึดอาชีพขายกล้วยแขกหน้าปากซอยนี้มานานถึง 15 ปี จึงได้ลูกค้าขาประจำมากมาย ทั้งที่เป็นมอเตอร์ไซค์รับจ้าง คนที่อยู่ในแฟลตหรือสาวออฟฟิศ เนื่องจากความอร่อย สะอาดและราคาไม่แพงแล้ว แม่ค้ายังมีมนุษยสัมพันธ์ที่ดีเยี่ยม

อาชีพ “หาบเร่แผงลอย” เป็นอาชีพหลักของคนกลุ่มหนึ่งที่อาศัยอยู่ในเมืองใหญ่อย่างกรุงเทพมหานคร เป็นกลุ่มคนที่ด้อยโอกาส แต่สามารถประกอบอาชีพที่สามารถดูแลตนเองและครอบครัวได้ อาชีพหาบเร่แผงลอยถือเป็นอาชีพในเศรษฐกิจนอกภาคทางการแต่กลับเป็นกลไกที่โอบอุ้มให้ผู้มีรายได้น้อยสามารถอยู่ได้ในเมืองใหญ่

ความรู้คู่คุณธรรม...นำอาชีพ
หากมองอย่างผิวเผิน หาบเร่แผงลอย อาจเป็นเพียงวิถีชีวิตของคนทั่วไป แต่ทว่าภาพเหล่านี้คือการดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่ก่อให้เกิดการหมุนเวียนของรายได้ เมื่อมองดูว่า กล้วยแต่ละหวีที่เป็นวัตถุดิบสำคัญที่นำมาทำกล้วยแขกนั้นเดินทางมาจากสวนของเกษตรกรชาวสวนกล้วยสู่ตลาด และในที่สุดจึงได้แปรรูปมาเป็นกล้วยแขกที่บริโภคได้ทั้งผู้ที่กระเป๋าเบาและกระเป๋าหนัก สภาพการณ์เช่นนี้ สะท้อนให้เห็นถึงการขับเคลื่อนของระบบเศรษฐกิจที่ไม่ได้อยู่ในความรับรู้ของภาครัฐ เป็นธุรกิจนอกระบบที่เป็นตัวสนับสนุนเศรษฐกิจระดับมหภาคให้ดำเนินต่อไปได้

แม้ว่าอาชีพ หาบเร่แผงลอยจะเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนคน “ในเมือง” แต่ไม่ใช่ทุกคนที่ประสบจะความสำเร็จสามารถยืนหยัดอยู่ได้เป็นเวลานาน เนื่องเพราะขาดโอกาสในการเข้าถึงระบบเศรษฐกิจหลัก ปัจจัยหนึ่งที่ทำให้หาบเร่ แผงลอย ดำรงอยู่ได้ สามารถพิจารณาตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง คือ ต้องมีความรู้คู่คุณธรรม ความรับผิดชอบต่อลูกค้า และยืนอยู่บนความพอดี อาจพิจารณาจากวิธีการขายกล้วยแขกของ “ไข่เจียว” จะเห็นถึงการมีความรู้ในการทำกล้วยแขกเป็นอย่างดี การมีอัธยาศัยดี แต่งกายสุภาพ มีแหล่งวัตถุดิบที่มีราคาถูก สะอาด อร่อยและราคาไม่แพง มีทุนเป็นของตนเอง มีทำเลขายใกล้แหล่งชุมชนและมีการวางแผนทางการเงินที่ดี ไม่ใช้จ่ายเกินรายรับและพัวพันกับอบายมุข เป็นแนวทางที่แม่ค้ากล้วยแขกรายนี้ยึดปฏิบัติมาตลอด 15 ปี

ใช้จ่ายอย่างมีเหตุผล ...สร้างภูมิคุ้มกัน..ประมาณตน..บนวิถีพอเพียง
แม้รายได้จะเข้ามาอย่างสม่ำเสมอ แต่หากไม่มีการจัดการเงินอย่างถูกวิธีก็อาจเกิดก่อให้ความเกิดความเดือดร้อนได้ “เราไม่ได้ทำงานมีเงินเดือน ไม่มีสวัสดิการรองรับ จึงต้องมีออมเงินสำหรับไว้ใช้ในอนาคต โดยจะแบ่งเงินเป็น 4 ส่วนในแต่ละเดือน ใช้ 3 ส่วน และเก็บ 1 ส่วน อาจไม่ใช่เงินจำนวนมากแต่จะออมไว้หลายที่ ทั้งกลุ่มออมทรัพย์ที่บ้านในต่างจังหวัด เครดิตยูเนียนศูนย์กลางเทวา และธนาคารอีก 2 บัญชี การซื้อข้าวของเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน จะซื้อมาครั้งละมากๆ เพราะว่าถ้าไปบ่อยก็เสียค่าเดินทาง และเมื่อซื้อเยอะราคาก็ถูกลงด้วย” สะท้อนวิธีคิดที่รู้จักเก็บออม

หาบเร่ แผงลอย ส่วนใหญ่เป็นที่พึ่งของคนที่มีรายได้น้อยและปานกลางซึ่งมีอยู่เป็นจำนวนมากในกรุงเทพมหานคร ประกอบกับวัฒนธรรมการกินอาหารของคนไทยที่เน้นความสะดวกและเรียบง่ายจึงทำให้อาชีพหาบเร่แผงลอยอยู่คู่กับสังคมคนกรุงเทพฯมายาวนาน และบางส่วนมีวิถีชีวิตที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของความพอเพียง

การดำเนินชีวิตของพ่อค้าแม่ค้า ทำให้สามารถยืนหยัดอยู่ได้เป็นระยะเวลานานด้วยความใส่ใจในคุณภาพ ความสะอาด การไม่เอารัดเอาเปรียบลูกค้า รวมไปถึงการศึกษาความพึงพอใจของลูกค้าเพื่อนำกลับมาปรับปรุงสินค้าของตนให้ดียิ่งขึ้น แสดงให้เห็นถึงการมีเงื่อนไขความรู้ และคุณธรรมเป็นเครื่องนำทางในการประกอบอาชีพ และยังพบว่ามีการสร้างภูมิคุ้มกันทางเศรษฐกิจและสังคมด้วยการออม การยึดหลักเครือข่ายทางสังคม โดยที่ยังยึดหลักพึ่งตนเองเป็นสำคัญ เป็นวิถีการดำเนินชีวิตอย่างพอเพียงของผู้คนกลุ่มหนึ่งที่ดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจขนาดเล็กที่สามารถทำให้ระบบเศรษฐกิจขนาดใหญ่ขับเคลื่อนไปได้

(ข้อมูลจากโครงการศึกษาเศรษฐกิจนอกภาคทางการในเขตเมืองเพื่อการขับเคลื่อนเศรษฐกิจพอเพียง และฐานข้อมูลกลุ่ม องค์กร พื้นที่ ที่ใช้หลักเศรษฐกิจพอเพียงในการดำเนินชีวิต - www.sedb.org)

[Original Link]

สร้างภูมิคุ้มกันท้องถิ่นได้อย่างไรบ้าง

2006-12-26T13:52:00.000+07:00

ภายใต้สถานการณ์ความผันผวนของค่าเงินดอลลาร์และเงินบาท การไม่มีเงินบาทเป็นอุปสรรคในการผลิตและความเป็นอยู่ของคนในท้องถิ่น และส่งผลกระทบต่อชุมชนท้องถิ่นผ่านราคาสินค้าที่ชุมชนต้องซื้อหาจากภายนอก ทั้งๆ ที่ในแต่ละชุมชนยังคงมีปัจจัยในการดำรงชีพและการผลิต เช่น วัตถุดิบตามธรรมชาติและแรงงาน สมาชิกในชุมชนแต่ละคนได้รับข้อมูลความต้องการสินค้าจากสัญญาณราคาตลาดเหมือนกัน ทำให้เกิดแรงจูงใจในการผลิตสินค้าเหมือนๆ กัน และมักเป็นการผลิตเชิงเดี่ยวที่มีความเสี่ยง ในปัจจุบัน แม้มีเงินทุนไหลเข้าสู่ชุมชนมากขึ้น แต่สมาชิกในชุมชนก็มีรายจ่ายสูง เกิดเป็นปัญหาภาระหนี้สินเพิ่มพูน

การสร้างระบบแลกเปลี่ยนย่อยๆ ขึ้นมาในท้องถิ่นจะทำให้เกิดกิจกรรมการแลกเปลี่ยนในท้องถิ่น เป็นการให้ข้อมูลความต้องการสินค้าในท้องถิ่น กระตุ้นการผลิตเพื่อการพึ่งตนเองในชุมชนและช่วยสมาชิกออมเงินบาท ภายใต้ระบบแลกเปลี่ยนชุมชน สมาชิกสามารถกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนได้ตามความสมัครใจของผู้ซื้อผู้ขาย การได้พบปะเพื่อแลกเปลี่ยนสินค้ากันในชุมชนช่วยรื้อฟื้นความสัมพันธ์ในชุมชนทำให้เกิดความอาทรเกื้อกูลกัน เป็นพลังสู่ความร่วมมือในการทำกิจกรรมอื่นๆ ของชุมชน

วิธีการแลกเปลี่ยน : ภูมิคุ้มกันชุมชน
ปัจจุบันโครงการมีกลุ่มต้นแบบที่ทดลองจัดระบบแลกเปลี่ยนในรูปแบบต่างๆ 10 กลุ่ม และกลุ่มเครือข่าย 40 กลุ่ม ใน 13 จังหวัด ทั่วประเทศ

กลุ่มวังตอตั้ง อำเภอหนองบัวแดง และกลุ่มสวรรค์บ้านดิน อำเภอเทพสถิตย์ จังหวัดชัยภูมิ แลกเปลี่ยนความรู้เรื่องการสร้างบ้านดินกับการทำไม้กวาด แลกเปลี่ยนการใช้แรงงานในการสร้างบ้านดินที่บ้านวังตอตั้งกับการปลูกและเกี่ยวข้าวไร่ที่สวรรค์บ้านดิน ชาวบ้านได้บ้านได้ข้าวพออยู่พอกิน การช่วยเหลือแลกเปลี่ยนกันเป็นภูมิคุ้มกันที่ช่วยบรรเทาปัญหาความขาดแคลน

กลุ่มแม่บ้านมิตรภาพ เขตประเวศ กรุงเทพมหานคร เชื่อมโยงร้านค้าชุมชนกับการจัดสวัสดิการในชุมชน โดยกลุ่มจัดให้มีการดูแลผู้ป่วย การสอนศาสนา โดยผู้ช่วยเหลืองานสาธารณะได้รับของใช้จำเป็นจากร้านค้าเป็นการตอบแทน เด็กๆมีการหยอดกระปุกออมทรัพย์ แลกขยะกับสิ่งของที่ร้านค้าเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม กลุ่มใช้ระบบแลกเปลี่ยนเป็นเครื่องมือจัดสวัสดิการโดยชุมชน

ตลาดแลกเปลี่ยนในท้องถิ่นผู้ซื้อผู้ขายรู้จักกัน และเข้าใจวิถีชีวิตความจำเป็นของกันและกัน ทำให้เกิดตลาดที่เป็นธรรม ไม่เอาเปรียบกัน สมาชิกกลุ่มศูนย์รวมน้ำใจเกษตรทฤษฎีใหม่ อำเภอคำชะอี จังหวัดมุกดาหาร ได้อาหารสด รสอร่อย และปลอดภัยกว่าอาหารถุงที่ต้องไปซื้อภายนอก

ช่างจักสานที่บ้านเขาน้อย พิษณุโลก รื้อฟื้นฝีมือในการสานตะกร้าและข้องจับปลาเพื่อแลกเปลี่ยนข้าวสารจากเพื่อนบ้านไว้บริโภคได้ทั้งปี ไม่จำเป็นต้องเสียเวลาไปขายสินค้าที่ตลาดภายนอก กลุ่มบ้านกล้วยและกลุ่มท่าระบาด อำเภอเมืองจังหวัดชัยนาท กลุ่มวัดเทวดาราม อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช กลุ่มเครือข่ายอำเภอหนองบัวแดง จังหวัดชัยภูมิ สนับสนุนให้สมาชิกและเด็กๆ ทดลองผลิตของใช้จำเป็นที่แตกต่างกันเพื่อนำมาแลกเปลี่ยนกันภายในชุมชน สร้างแรงจูงใจให้เกิดการผลิตที่แตกต่างจากคนอื่น แบ่งงานกันทำในชุมชน ลดการใช้เงินบาท

กลุ่มเพื่อนเสี่ยวเกลอ เป็นเครือข่ายการแลกเปลี่ยนระหว่างชุมชนในภูมิภาคต่างๆ เป็นที่ระบายสินค้า ลดแรงกระทบจากความผันผวนของราคาตลาดภายนอก เกิดเป็นภูมิคุ้มกันให้กับเศรษฐกิจชุมชน ที่สำคัญกว่าสิ่งของที่ได้มาจากแลกเปลี่ยน คือ การได้เพื่อนที่คอยช่วยเหลือกัน เป็นภูมิคุ้มกัน หรือเครือข่ายความปลอดภัยทางสังคมที่มีพลังและยั่งยืน

วิธีการแลกเปลี่ยน : ความพอประมาณและมีเหตุมีผล
การเปลี่ยนวิถีการบริโภคให้พอประมาณ เป็นสิ่งสำคัญที่สุดที่กลุ่มชุมชนพวา อำเภอแก่งหางแมว จังหวัดจันทบุรี คาดหวังว่าจะเกิดขึ้นจากการใช้คูปองเป็นสื่อในการแลกเปลี่ยน สมาชิกนำเงินหรือผลผลิตมาแลกคูปองที่ร้านค้าชุมชนเท่ากับวงเงินงบประมาณที่ตั้งไว้สำหรับการใช้จ่ายในแต่ละเดือน คูปองที่แลกได้ ใช้ซื้อสินค้าที่ร้านค้าชุมชน ซื้อปุ๋ยจากสมาชิก หรือจ่ายเป็นค่าตอบแทนแรงงานเพื่อนบ้าน และที่ร้านค้าชุมชนไม่จำหน่ายสิ่งที่เป็นอบายมุข

ตลาดนัดของแลกของที่กลุ่มบ้านเขาน้อย อำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลกและกลุ่มบ้านหนองอ้อ อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรีฟื้นฟูจิตสำนึกของการให้ และการแลกเปลี่ยนโดยไม่ยึดติดกับมูลค่าไม่ยึดติดกับเงินตรา จิตสำนึกดังกล่าว คือ การเปลี่ยนวิธีคิด วิถีการดำรงชีวิตโดยกินอยู่อย่างพอประมาณและเอื้ออาทรกัน

ที่กลุ่มเกษตรอินทรีย์เมืองปราสาท วัดโนนตากลาง อำเภอโนนสูง จังหวัดนครราชสีมา สมาชิกนำมูลสัตว์มาแลกคูปอง มูลสัตว์นำไปใช้ผลิตปุ๋ยชีวภาพของกลุ่ม และคูปองนำมาแลกเปลี่ยนปุ๋ย หรือ อาหารในชุมชนได้ ส่งเสริมให้มีการใช้ทรัพยากรในท้องถิ่นอย่างสมเหตุสมผล เกิดประโยชน์ และตอบสนองความต้องการในชุมชน

การแลกเปลี่ยนโดยการหักบัญชีใช้เป็นเครื่องมือในการรวมซื้อวัตถุดิบและรวมขายผลผลิตได้ เกิดการประหยัดต่อขนาด ช่วยลดต้นทุนวัตถุดิบ และต้นทุนการตลาดของสมาชิกแต่ละคน และลดความจำเป็นต้องใช้เงินทุนหมุนเวียนของสมาชิกและของกลุ่ม เป็นการประกอบธุรกิจชุมชนอย่างพอประมาณและสมเหตุสมผล ดังเช่น ที่กลุ่มทอผ้าบ้านวังทอง อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี และกลุ่มกรงนกและผู้ผลิตหัวกรงนก อำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา

ศักยภาพของการแลกเปลี่ยนที่จะสร้างความพอประมาณ และความมีเหตุมีผล ขึ้นอยู่กับความสามารถที่จะใช้การแลกเปลี่ยนเป็นเครื่องมือในปรับเปลี่ยนวิธีคิดในการบริโภคและการผลิต ตลอดจนการได้พูดคุยแลกเปลี่ยนความรู้ ความคิด อุดมการณ์ระหว่างสมาชิกอย่างสม่ำเสมอ

(ข้อมูลจากโครงการวิจัยและพัฒนาระบบการแลกเปลี่ยนชุมชนเพื่อการพึ่งตนเอง และฐานข้อมูลกลุ่ม องค์กร พื้นที่ ที่ใช้หลักเศรษฐกิจพอเพียงในการดำเนินชีวิต - www.sedb.org)

[Original Link]

ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมีพื้นฐานมาจากหลักการใดบ้าง

2006-12-05T11:28:00.000+07:00

ตลอดระยะเวลา 6 ทศวรรษ นับตั้งแต่ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงริเริ่มการทรงงานเพื่อประโยชน์สุขแก่ประชาชนเป็นต้นมา เป้าหมายสำคัญพื้นฐานที่ไม่เคยแปรเปลี่ยนคือ การขจัดความทุกข์ยากและอำนวยความสุขแก่ประชาชนส่วนใหญ่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งประชาชนที่อาศัยอยู่ในชนบทห่างไกลทุรกันดาร ให้สามารถช่วยเหลือตนเอง ยืนอยู่บนขาของตนเองได้ มีชีวิตที่พอเพียงเรียบง่าย มีความมั่นคงพอควรในชีวิต เพื่อเป็นพื้นฐานในการพัฒนาตนเอง ชุมชน และประเทศชาติ

การดำเนินโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริที่มีอยู่กว่า 3,000 โครงการ ได้สะท้อนให้เห็นถึงกรอบการดำเนินงานที่เป็นแบบอย่างและเป็นรากฐานสำคัญของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ดังพระราชดำรัสเนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษา เมื่อวันที่ 4 ธันวาคม 2548 ว่า

“โครงการพระราชดำรินี่ เปิดเผยให้ทุกคนได้ทั้งนั้น แล้วก็ถ้าปฏิบัติตามโครงการพระราชดำริ ทำอย่างเศรษฐกิจพอเพียง ... ถ้าทุกคนเลื่อมใสต้องพอเพียงก็ปฏิบัติเถิด เพราะถ้าปฏิบัติเศรษฐกิจพอเพียง มันใช้ได้จริงๆ ไปได้จริงๆ แต่ว่าอาจจะไม่ค่อยสบาย ... เศรษฐกิจพอเพียง คือทำให้พอเพียง ถ้าไม่พอเพียงไปไม่ได้ แต่ถ้าพอเพียงสามารถนำพาประเทศไปได้ดี”

หลักการทรงงาน 9 ประการ ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงใช้ในการดำเนินโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริตลอดระยะเวลา 60 ปี ที่พสกนิกรควรจะได้น้อมมาเป็นหลักการในการปฏิบัติตน เป็นกรอบความคิดสำหรับใช้ในการบริหารจัดการองค์การ และเป็นหลักในการพัฒนาประเทศ เพื่อความอยู่ดีมีสุขโดยถ้วนหน้า ได้แก่

(1) หลักการ “พอเพียง” และ “พออยู่–พอกิน” คือ การสร้างความ “พออยู่” “พอกิน” ให้กับคนส่วนใหญ่ของประเทศให้ได้ส่วนก่อนเป็นลำดับแรก ความ “พออยู่–พอกิน” เป็นรากสำคัญของชีวิตที่พอเพียงและเป็นพื้นฐานในการที่จะพัฒนาตนเอง ชุมชน และประเทศชาติในระยะต่อไป

(2) หลัก “การพึ่งตนเอง” คือ การมุ่งเน้นให้ประชาชนสามารถพึ่งพาตนเอง สามารถมีอาหาร ที่อยู่อาศัย เพียงพอแก่อัตภาพและการดำรงชีพ โดยไม่ต้องตกเป็นเบี้ยล่างหรือพึ่งพาอาศัยผู้อื่น

(3) หลักการ “ระเบิดจากข้างใน” คือ การดำเนินกิจกรรมต่างๆ โดยคำนึงถึงความพร้อมและการมีส่วนริเริ่มดำเนินการโดยประชาชนในพื้นที่ มิใช่การริเริ่มจากภายนอก เช่น การสนับสนุนการประกอบอาชีพโดยการใช้เทคโนโลยีชาวบ้านหรือภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เรียบง่ายและมีราคาถูก ชาวบ้านสามารถเรียนรู้ได้เร็วและมีไว้ใช้เอง การสนับสนุนให้ประชาชนอยู่รวมกลุ่มกัน หรือร่วมในกิจกรรมเพื่อสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชนของตนก่อน แล้วจึงค่อยขยายการพัฒนาออกมาสู่โลกภายนอก

(4) หลัก “ค่อยเป็นค่อยไป” ตามลำดับขั้นตอน คือ การดำเนินงานที่คำนึงถึงทุกปัจจัยและเงื่อนเวลา ให้มีความพอดี สมดุล รอบคอบ และสอดคล้องกับลักษณะของสังคมและภูมิสังคม มิใช่การดำเนินงานในลักษณะ “ก้าวกระโดด” หรือในแนวทางอนุรักษ์นิยมสุดโต่ง เช่น การไม่เร่งรัดนำความเจริญเข้าไปสู่ชุมชนในภูมิภาคที่ยังมิได้ทันตั้งตัว แต่ให้มีการเตรียมความพร้อมเพื่อให้มีความสามารถในการรับแรงปะทะจากสถานการณ์ของโลกภายนอกได้

(5) หลักการ “รวมที่จุดเดียว” คือ การดำเนินงานที่มุ่งเน้นการแก้ปัญหาในรูปแบบของ “การพัฒนาแบบผสมผสาน” ที่ให้ผลเป็นการ “บริการรวมที่จุดเดียว” เป็นการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการบริหารงาน จากการที่ต่างคนต่างทำมาสู่การประสานงานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ซึ่งปรากฎเป็นรูปธรรมชัดเจนในโครงการศูนย์ศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริในทุกภูมิภาคของประเทศ ที่เป็นศูนย์รวมของการศึกษาค้นคว้าทดลองและปฏิบัติการพัฒนาในแขนงต่างๆ โดยยึดถือข้อเท็จจริงและปัญหาในแต่ละภูมิภาคที่แตกต่างกันเป็นหลัก

(6) หลัก “การไม่ติดตำรา” คือ การไม่นำเอาทฤษฎีหรือหลักวิชาการของผู้อื่นมาดำเนินการ โดยปราศจากการพิจารณาให้ถ่องแท้ด้วยสติปัญญาว่ามีความเหมาะสมสอดคล้องกับสภาพชีวิตและความเป็นอยู่ที่แท้จริงของคนไทยและสังคมไทยหรือไม่ นักวิชาการชั้นสูงที่ได้รับการศึกษามาจากตะวันตก มักจะนำแนวคิดและทฤษฎีต่างๆ มาใช้กับประเทศไทยโดยไม่รอมชอมและพิจารณาถึงความแตกต่างในด้านต่างๆ ให้รอบคอบ ในที่สุดก็มักจะประสบความล้มเหลวหรือไม่บังเกิดผลดีต่างๆ เต็มที่

(7) หลัก “การทำให้ง่าย” (Simplicity) คือ การวางแผน ออกแบบ ค้นหาวิธีการดำเนินงานที่มีลักษณะเรียบง่าย ไม่ยุ่งยากสลับซับซ้อน ทั้งในด้านแนวความคิดและด้านเทคนิควิชาการ มีความสมเหตุสมผล ทำได้รวดเร็ว สามารถแก้ปัญหาให้กับประชาชนได้จริง และสามารถนำไปเป็นตัวอย่างได้

(8) หลักแห่งความเป็นจริงตามธรรมชาติ คือ แนวทางการดำเนินงานเพื่อแก้ไขปัญหาและปรับปรุงเปลี่ยนแปลงสภาวะที่ไม่ปกติให้เข้าสู่ระบบปกติโดยใช้ธรรมชาติเป็นตัวดำเนินการ เช่น การนำน้ำดีขับไล่น้ำเสียหรือเจือจางน้ำเสียให้กลับเป็นน้ำดีตามจังหวะการขึ้นลงตามธรรมชาติของน้ำ การบำบัดน้ำเสียโดยใช้ผักตบชวาซึ่งมีอยู่ตามธรรมชาติให้ดูดซับสิ่งสกปรกปนเปื้อนในน้ำ การปลูกป่าโดยไม่ต้องปลูกในโครงการศึกษาวิธีการฟื้นฟูที่ดินเสื่อมโทรมเขาชะงุ้มอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เป็นต้น

(9) หลักการ “ขาดทุน” คือ “กำไร” (Our loss is our gain) คือ การดำเนินงานที่ยึดผลสำเร็จแห่งความ “คุ้มค่า” มากกว่า “คุ้มทุน” คำนึงถึงผลประโยชน์ของคนส่วนรวมมากกว่าผลสำเร็จที่เป็นตัวเลขอันเป็นผลประโยชน์ของกลุ่มคนส่วนน้อย เล็งเห็นผลที่ได้จากการลงทุนเพื่อประโยชน์แก่คนส่วนใหญ่ อันได้แก่ความอยู่ดีมีสุขของประชาชนฃึ่งตีค่าเป็นตัวเงินไม่ได้ ซึ่งถ้าหากพิจารณาตามหลักเศรษฐศาสตร์แล้ว อาจจะถือว่าเป็นการลงทุนที่ขาดทุนหรือไม่คุ้มทุน

[Original Link]

การจัดการความรู้ในเศรษฐกิจพอเพียงเป็นอย่างไร

2006-11-28T10:28:00.000+07:00

การจัดการความรู้ หรือ Knowledge Management เป็นคำที่ได้รับความสนใจไม่น้อยในยุคปัจจุบัน เนื่องจากองค์กรธุรกิจต่างตระหนักถึงคุณค่าของสินทรัพย์ที่จับต้องไม่ได้ (Intangible Asset) ในองค์กรเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ และได้พยายามศึกษาถึงวิธีการในการสร้างและรักษาสินทรัพย์ประเภทดังกล่าวไว้ในกิจการ จนกลายเป็นศาสตร์แขนงที่มีการค้นคว้าและมีการสร้างทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับเรื่องดังกล่าวอย่างมากมาย

คำที่เกี่ยวข้องในศาสตร์ของการจัดการความรู้ มักจะประกอบไปด้วยคำว่า ข้อมูล สารสนเทศ ความรู้ และปัญญา ซึ่งมีความหมายที่แตกต่างกันออกไป ข้อมูล (Data) คือ ข้อเท็จจริง หรือสิ่งที่ถือหรือยอมรับว่าเป็นข้อเท็จจริง ที่ยังไม่ผ่านการวิเคราะห์ สำหรับใช้เป็นหลักอนุมานหาความจริงหรือการคำนวณ สารสนเทศ (Information) คือ ข่าวสาร หรือข้อมูลที่ถูกจัดรูปเพื่อการแสดงหรือการชี้แจง สำหรับนำไปใช้วิเคราะห์และการคำนวณ ความรู้ (Knowledge) คือ เนื้อความ หรือสารสนเทศที่ผ่านการถอดความ ผ่านกระบวนการคิดและเข้าใจ เป็นข้อมูลที่ถูกจดจำในรูปของประสบการณ์ ปัญญา (Wisdom) คือ ความรู้ที่ถูกต้องตามความเป็นจริง ปราศจากอคติและความคิดเห็น มีความเที่ยงตรง ไม่เปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา

ในทางธุรกิจ การใช้เทคโนโลยีกับการบริหารจัดการข้อมูลและสารสนเทศ เช่น การใช้เครื่องคอมพิวเตอร์กับการประมวลผลข้อมูล การใช้ซอฟต์แวร์กับการจัดการสารสนเทศและการคำนวณต่างๆ เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ จนถึงกับมีศาสตร์แขนงใหม่ที่เรียกว่า เทคโนโลยีสารสนเทศ (Information Technology – IT) คุณประโยชน์ที่ได้รับจากศาสตร์แขนงนี้ ได้ส่งผลกระทบอย่างมหาศาลกับระบบเศรษฐกิจ เกิดการเคลื่อนย้ายจากเศรษฐกิจยุคอุตสาหกรรม มาสู่เศรษฐกิจยุคสารสนเทศอย่างเต็มรูปในทศวรรษที่ผ่านมา

อย่างไรก็ดี การขยายขอบเขตของการใช้เทคโนโลยีกับความรู้นั้น มีพัฒนาการอยู่ในระดับจำกัด แม้เทคโนโลยีทางคอมพิวเตอร์และซอฟต์แวร์จะเจริญรุดหน้าไปอย่างรวดเร็วและมิได้เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนา ถึงกับมีความพยายามที่จะบริหารจัดการความรู้ในองค์กรธุรกิจโดยใช้เทคโนโลยีเป็นองค์ประกอบหลัก แต่ก็ไม่ประสบความสำเร็จเท่าใดนัก สาเหตุที่แท้จริงคือ ด้วยคุณสมบัติของตัวความรู้เอง ที่ต้องอาศัยกระบวนการทางความคิด (Thinking) ที่มีอยู่ในตัวคนหรือสิ่งมีชีวิตเท่านั้น นอกเหนือจากความจำ (Memory) และการประมวลผล (Computing) ซึ่งสามารถใช้คอมพิวเตอร์และซอฟต์แวร์ช่วยเหลือสนับสนุนได้

ด้วยเหตุนี้ เทคนิคการจัดการความรู้ในระยะหลัง จึงดำเนินผ่านกระบวนการเรียนรู้ระหว่างคนสู่คนเป็นหลัก ผ่านทางกลไกต่างๆ ที่เรียกว่า ชุมชนแห่งการปฏิบัติ (Community of Practice) หรือองค์การแห่งการเรียนรู้ (Learning Organization) หรือบทสนทนา (Dialogue) เป็นต้น โดยอาศัยเทคโนโลยีเป็นเพียงองค์ประกอบรอง และลำดับขั้นของการพัฒนาศาสตร์ในแขนงนี้ในปัจจุบัน ยังหยุดอยู่ที่ขั้นความรู้ (Knowledge) ยังไม่ครอบคลุมถึงขั้นปัญญา (Wisdom)

ความรู้ในฐานะที่เป็นเงื่อนไขในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
แม้ว่าการอธิบายถึงคุณลักษณะและเงื่อนไขในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง จะใช้คำว่าความรู้ อันเป็นที่ตกลงและเข้าใจกันทั่วไป แต่หากพิจารณาปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงที่ได้ทรงพระกรุณาปรับปรุงแก้ไขและพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้นำไปเผยแพร่นั้นอย่างละเอียด กลับพบคำว่า “ความรอบรู้” ซึ่งกินความมากกว่าคำว่า “ความรู้” คือ นอกจากจะต้องอาศัยความรู้ในเชิงลึกเกี่ยวกับงานที่จะทำแล้ว ยังจำเป็นจะต้องมีความรู้ในเชิงกว้าง ได้แก่ ความรู้ความเข้าใจในข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสภาวะแวดล้อมและสถานการณ์ที่เกี่ยวพันกับงานที่จะทำทั้งหมด โดยเฉพาะที่พระองค์ท่านทรงเน้น คือ ระบบชีวิตของคนไทย อันได้แก่ ความเป็นอยู่ ความต้องการ วัฒนธรรม และความรู้สำนึกคิดโดยเบ็ดเสร็จ จึงจะทำงานให้บรรลุเป้าหมายได้

การนำองค์ประกอบด้านความรู้ในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไปประยุกต์ในทางธุรกิจ จึงมิได้จำกัดอยู่เพียงความรู้ที่เกี่ยวข้องกับมิติทางเศรษฐกิจ ที่คำนึงถึงความอยู่รอด กำไร หรือการเจริญเติบโตของกิจการแต่เพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงความรู้ที่เกี่ยวข้องกับมิติทางสังคม สิ่งแวดล้อม และวัฒนธรรมของคนในท้องถิ่นนั้นๆ สอดคล้องตามหลัก “การไม่ติดตำรา” เช่น ไม่ควรนำเอาความรู้จากภายนอกหรือจากต่างประเทศ มาใช้กับประเทศไทยโดยไม่พิจารณาถึงความแตกต่างในด้านต่างๆ อย่างรอบคอบระมัดระวัง หรือไม่ควรผูกมัดกับวิชาการ ทฤษฎี และเทคโนโลยีที่ไม่เหมาะสมกับสภาพชีวิตและความเป็นอยู่ที่แท้จริงของคนไทยและสังคมไทย

ยิ่งไปกว่านั้น “ความรู้” ที่ปรากฏในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ยังประกอบไปด้วย “ความระลึกรู้” (สติ) กับ “ความรู้ชัด” (ปัญญา) ซึ่งถือเป็นองค์ประกอบสำคัญที่วิชาการหรือทฤษฎีในตะวันตกที่เกี่ยวกับการจัดการความรู้ยังไม่ครอบคลุมถึงหรือยังไม่พัฒนาก้าวหน้าไปถึงขั้นดังกล่าว จึงไม่มีแนวคิดหรือเครื่องมือทางการบริหารจัดการความรู้ใดๆ ที่มีความละเอียดลึกซึ้งเท่ากับที่ปรากฏอยู่ในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงอีกแล้ว

[Original Link]

EVA ใช้เป็นเครื่องมือจัดการธุรกิจแบบพอเพียงได้หรือไม่

2006-11-21T09:27:00.000+07:00

ปัญหาสำคัญอีกประการหนึ่งของความพยายามที่จะนำปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้ในภาคธุรกิจ คือ ความยากลำบากในการแปลงปรัชญาที่เป็นนามธรรม ให้ได้มาซึ่งวิธีการอย่างเป็นขั้นตอน และเครื่องมือสนับสนุนการประยุกต์เศรษฐกิจพอเพียงที่เป็นรูปธรรม มีความเหมาะสมกับองค์กรธุรกิจที่คุ้นเคยกับการบริหารจัดการโดยมีผลลัพธ์ที่วัดได้ในเชิงตัวเลข สามารถวิเคราะห์ เปรียบเทียบ ประเมินผล สำหรับการนำไปสู่การปรับปรุงการดำเนินงาน หรือการพัฒนาให้ดียิ่งขึ้น

ในการดำเนินธุรกิจตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงนั้น จะคำนึงถึงกำไรทางเศรษฐศาสตร์มากกว่าการแสวงหากำไรสูงสุดในทางบัญชี โดยพิจารณาถึงหลักความพอประมาณในธุรกิจที่ก่อให้เกิดกำไรทางเศรษฐศาสตร์ เพราะผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจากการบริหารกำไรทางเศรษฐศาสตร์นี้ ก็คือ ความเหมาะสมของการดำเนินกิจกรรมการผลิตที่ไม่น้อยเกินไป จนต่ำกว่ากำไรปกติ กระทั่งกิจการไม่สามารถอยู่รอดได้ และไม่มากเกินไปจนสูงกว่ากำไรปกติ กระทั่งกิจการต้องประสบภาวะเสี่ยงหรือขาดภูมิคุ้มกันในธุรกิจ เครื่องมือทางธุรกิจที่ถูกพัฒนาขึ้นมาเพื่อใช้บริหารจัดการกำไรทางเศรษฐศาสตร์เครื่องมือหนึ่ง คือ มูลค่าเพิ่มเชิงเศรษฐกิจ (Economic Value Added - EVA)

บริษัทที่ปรึกษาทางธุรกิจ Stern Stewart & Co. เป็นผู้คิดค้นการวัดผลการดำเนินงานโดยใช้การคำนวณมูลค่าเพิ่มเชิงเศรษฐกิจ เมื่อปี ค.ศ. 1989 โดยมีการพัฒนามาจากแนวคิดของกำไรทางเศรษฐศาสตร์ หรือกำไรส่วนที่เหลือ (Residual Income) ซึ่งคำนวณได้จากกำไรจากการดำเนินงานหักด้วยต้นทุนของเงินทุน เพื่อให้สะท้อนถึงผลส่วนเพิ่มขององค์กรอย่างแท้จริง

อย่างไรก็ดี มูลค่าเพิ่มเชิงเศรษฐกิจจะมีความแตกต่างกับกำไรทางเศรษฐศาสตร์ตรงที่มีการปรับปรุงรายการกำไรและเงินทุน รวมถึงรายการปรับปรุงต่างๆ ที่บริษัทได้ระบุไว้ประมาณ 164 รายการ โดยรายการปรับปรุงที่สำคัญๆ ได้แก่ การบันทึกสินทรัพย์ไม่มีตัวตนต่างๆ ขึ้นเป็นทุน เช่น ค่าความนิยม ค่าใช้จ่ายในการวิจัยและพัฒนา ค่าใช้จ่ายทางการตลาดและฝึกอบรม รวมถึง การรับรู้ต้นทุนที่เกี่ยวกับการตั้งสำรองหนี้สงสัยจะสูญ การรับประกันสินค้า และการตั้งสำรองสินค้าล้าสมัย เป็นต้น

การคำนวณมูลค่าเพิ่มเชิงเศรษฐกิจ ในทางปฏิบัติไม่สามารถทำได้ง่ายนัก เนื่องจากรายการปรับปรุงมีจำนวนมาก มีความยากในการทำความเข้าใจและในการเก็บรวบรวมข้อมูลให้ได้ตามที่ต้องการ จึงเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้การบริหารและวัดผลการดำเนินงานด้วยวิธีดังกล่าว ไม่เป็นที่แพร่หลายมากนัก โดยเฉพาะในองค์กรขนาดเล็กที่มิได้มีการเก็บบันทึกข้อมูลอย่างเป็นระบบ

EVA กับหลักความพอประมาณ
แม้ว่าการบริหารจัดการธุรกิจโดยใช้หลักมูลค่าเพิ่มเชิงเศรษฐกิจกับหลักความพอประมาณที่ก่อให้เกิดกำไรทางเศรษฐศาสตร์ จะมีความเหมือนกันตรงที่เป้าหมายไม่ใช่การทำกำไรสูงสุด แต่ความแตกต่างที่สำคัญระหว่างมูลค่าเพิ่มเชิงเศรษฐกิจกับหลักความพอประมาณในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง คือ วิธีการของมูลค่าเพิ่มเชิงเศรษฐกิจ เป็นการบริหารธุรกิจโดยเน้นสร้างมูลค่าสูงสุดในส่วนของผู้ถือหุ้น หรือเป็นการสร้างความมั่งคั่งให้กับผู้ถือหุ้นเป็นหลัก ถึงแม้ผู้คิดค้นได้พยายามปรับปรุงเครื่องมือดังกล่าวให้สามารถครอบคลุมถึงผู้มีส่วนได้เสียในองค์กรส่วนอื่น อันได้แก่ ผู้บริหารและพนักงาน โดยใช้เป็นเกณฑ์ในการวัดผลเพื่อกำหนดเป็นแผนการจ่ายผลตอบแทนให้แก่ผู้บริหารหรือพนักงานในรูปของโบนัสที่เพิ่มขึ้นตามมูลค่าเพิ่มเชิงเศรษฐกิจขององค์กร แต่ก็มิได้พิจารณาครอบคลุมถึงประโยชน์หรือผลกระทบต่อผู้มีส่วนได้เสียภายนอกองค์กรแต่อย่างใด

ในขณะที่วิธีการตามหลักความพอประมาณในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง นอกเหนือจากการให้ความสำคัญกับกำไรทางเศรษฐศาสตร์ซึ่งเป็นประโยชน์โดยตรงแก่ผู้ถือหุ้นแล้ว การตัดสินใจเกี่ยวกับระดับของความพอเพียงยังต้องเป็นไปอย่างมีเหตุผล โดยพิจารณาถึงความสมดุลในประโยชน์ระหว่างผู้มีส่วนได้เสียทั้งภายในองค์กร ได้แก่ ผู้ถือหุ้น ผู้บริหาร และพนักงาน กับผู้มีส่วนได้เสียภายนอกองค์กรกลุ่มต่างๆ ได้แก่ ลูกค้า คู่ค้า ชุมชนและสิ่งแวดล้อม คู่แข่งขันทางธุรกิจ และประชาชนทั่วไป ซึ่งเป็นเครื่องยืนยันอย่างดีถึงความเกี่ยวข้องสัมพันธ์ระหว่างคุณลักษณะด้านต่างๆ ของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในแบบองค์รวม ที่มิได้พิจารณาอย่างแยกส่วนดังเช่นเครื่องมือมูลค่าเพิ่มเชิงเศรษฐกิจที่มุ่งเน้นแต่ผู้มีส่วนได้เสียในองค์กร โดยเฉพาะผู้ถือหุ้นเป็นหลัก

หลักความพอประมาณในธุรกิจ เป็นคุณลักษณะตั้งต้นที่กิจการจะต้องคำนึงถึงในการดำเนินงานเป็นลำดับแรก โดยพัฒนามาจากแนวคิดของการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ คือ หลัก “พอเพียง” และ “พออยู่–พอกิน” ซึ่งถือเป็นรากฐานขององค์กรแบบพอเพียงและเป็นปัจจัยสำคัญในการที่จะพัฒนากิจการ เครือข่ายธุรกิจ และประเทศในขั้นต่อไป

[Original Link]

เศรษฐกิจพอเพียงคือการพึ่งตนเอง ใช่หรือไม่

2006-11-15T10:32:00.000+07:00

จนถึงวันนี้ ความเข้าใจในเรื่องเศรษฐกิจพอเพียงสำหรับคนกลุ่มหนึ่ง ก็ยังเข้าใจว่า พอเพียง คือ การพึ่งตนเอง ซึ่งตรงกับภาษาอังกฤษว่า Self-sufficiency แต่คำว่า พอเพียง ในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งตรงกับคำว่า Sufficiency Economy นั้น มีความหมายกว้างกว่าแค่การพึ่งตนเองได้ เศรษฐกิจพอเพียงในระดับที่เลี้ยงตัวเองได้บนพื้นฐานของความประหยัดและการลดค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็น เรียกว่า เศรษฐกิจพอเพียงแบบพื้นฐาน ส่วนเศรษฐกิจพอเพียงในระดับที่มีการรวมตัวกัน เพื่อร่วมกันดำเนินงานในเรื่องต่างๆ มีการสร้างเครือข่ายและการขยายกิจกรรมทางเศรษฐกิจในรูปแบบต่างๆ โดยประสานความร่วมมือกับภายนอก เรียกว่า เศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า ดังนั้น เศรษฐกิจพอเพียงจึงมิใช่แค่เพียงเรื่องของการพึ่งตนเองโดยที่ไม่เกี่ยวข้องกับใคร และมิใช่แค่เรื่องของการประหยัด แต่ยังครอบคลุมถึงการข้องเกี่ยวกับผู้อื่น การช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน แท้จริงแล้ว เศรษฐกิจพอเพียงสามารถจำแนกได้เป็น ๓ ระดับ ดังนี้

(๑) เศรษฐกิจพอเพียงระดับที่หนึ่ง เป็นเศรษฐกิจพอเพียงแบบพื้นฐาน ที่เน้นความพอเพียงในระดับบุคคลและครอบครัว คือ การที่สมาชิกในครอบครัวมีความเป็นอยู่ในลักษณะที่สามารถพึ่งพาตนเองได้ สามารถสนองความต้องการขั้นพื้นฐาน เช่น ความต้องการในปัจจัยสี่ของตนเองและครอบครัวได้ มีการช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน มีความสามัคคีกลมเกลียว และมีความพอเพียงในการดําเนินชีวิตด้วยการประหยัดและการลดค่าใช้จ่ายที่ไม่จําเป็น จนสามารถดํารงชีวิตอยู่ได้อย่างมีความสุขทั้งทางกายและใจ

(๒) เศรษฐกิจพอเพียงระดับที่สอง เป็นเศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า ที่เน้นความพอเพียงในระดับกลุ่มหรือองค์กร คือ เมื่อบุคคล/ครอบครัว มีความพอเพียงในระดับที่หนึ่งแล้ว ก็จะรวมพลังกันในรูปกลุ่มหรือสหกรณ์ เพื่อร่วมกันดำเนินงานในด้านต่างๆ ทั้งด้านการผลิต การตลาด ความเป็นอยู่ สวัสดิการ การศึกษา สังคมและศาสนา โดยได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งหน่วยราชการ มูลนิธิ และเอกชน

(๓) เศรษฐกิจพอเพียงระดับที่สาม เป็นเศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า ที่เน้นความพอเพียงในระดับเครือข่าย คือ เมื่อกลุ่มหรือองค์กร มีความพอเพียงในระดับที่สองแล้ว ก็จะร่วมมือกับหน่วยงานภายนอกเพื่อการสร้างเครือข่าย มีการติดต่อร่วมมือกับธนาคารและบริษัทต่างๆ ทั้งในด้านการลงทุน การผลิต การตลาด การจำหน่าย และการบริหารจัดการ เพื่อการขยายกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่หลากหลาย ตลอดจนการพัฒนาคุณภาพชีวิตทั้งในด้านสวัสดิการ การศึกษา สังคมและศาสนา ให้สมประโยชน์ด้วยกันทุกฝ่าย

ระดับของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคธุรกิจ
ในทางธุรกิจ ระดับของเศรษฐกิจพอเพียง สามารถที่จะแบ่งออกเป็น ๓ ระดับเช่นกัน โดยในระดับแรก เป็นความพอเพียงในระดับกิจการหรือบริษัท ที่เน้นถึงการดำรงอยู่ของกิจการหรือความอยู่รอดในธุรกิจ สามารถพัฒนาองค์กรให้มีความเข้มแข็ง เป็นอิสระ (Independent) ดำเนินกิจการโดยอาศัยทรัพยากรที่มีอยู่ภายในองค์กรเองได้ มีรายรับที่เพียงพอต่อการดำเนินกิจการ ปราศจากภาระหนี้สิน หรือมีความสามารถในการชำระหนี้ในระยะเวลาที่กำหนดหรือเมื่อเจ้าหนี้ทวงถามโดยชอบ เมื่อพิจารณาเทียบกับทุนหรือรายรับของกิจการ มีการกำกับดูแลกิจการ (Corporate Governance) โดยยึดหลักของความถูกต้อง มีคุณธรรม และโปร่งใส จัดเป็นเศรษฐกิจพอเพียงแบบพื้นฐาน

ในระดับที่สอง เป็นความพอเพียงในระดับกลุ่มธุรกิจ จัดเป็นเศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า ที่เน้นถึงการรวมกลุ่มในรูปแบบต่างๆ เช่น กิจการร่วมค้า (Joint Venture) สหพันธ์ธุรกิจ (Consortium) เพื่อต้องการบรรลุเป้าหมายทางธุรกิจร่วมกัน ด้วยการแบ่งปันหรือใช้ทรัพยากรในกิจการร่วมกัน หรือการรวมกลุ่มในแนวดิ่งตามสายอุปทาน (Supply Chain) เพื่อการสร้างประสิทธิภาพและการลดต้นทุนค่าใช้จ่ายจากการควบรวมหน่วยธุรกิจในสายอุปทานนั้นๆ ตลอดจนการรวมกลุ่มในลักษณะสมาคมการค้า (Association) เพื่อการรับรู้และแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารในธุรกิจที่ดำเนินอยู่ ทั้งนี้ การรวมกลุ่มในระดับที่สองนี้ จะต้องเป็นไปเพื่อสร้างประโยชน์ให้แก่กลุ่มและส่วนรวมบนพื้นฐานของการไม่เบียดเบียนกัน การแบ่งปันช่วยเหลือซึ่งกันและกันตามกำลังและความสามารถของตน จึงจะสามารถทำให้กลุ่มในรูปแบบต่างๆ ดังที่กล่าวมา เกิดความพอเพียงในวิถีปฏิบัติอย่างแท้จริง

ในระดับที่สาม เป็นความพอเพียงในระดับเครือข่าย จัดเป็นเศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า ที่เน้นถึงการรวมกลุ่มในแนวราบในลักษณะของเครือข่ายวิสาหกิจ (Cluster) เพื่อการพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขัน มีการติดต่อประสานความร่วมมือระหว่างกลุ่มธุรกิจต่างๆ กับหน่วยอื่นๆ ในสังคม ก่อให้เกิดการพัฒนาภายใต้รูปแบบของการพึ่งพิงอิงกัน (Inter-dependent) สงเคราะห์เกื้อกูล มีจริยธรรม มีความสำนึกรับผิดชอบต่อสังคม (Corporate Social Responsibility) ร่วมกัน ทำให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องในเครือข่ายได้รับประโยชน์กันโดยถ้วนหน้า

[Original Link]

พอเพียง วัดกันที่ตรงไหน

2006-11-07T10:20:00.000+07:00

พูดถึงคำว่าพอเพียงกับการดำเนินชีวิต หรือความเป็นอยู่อย่างพอเพียง หลายท่านคงจะเกิดคำถามขึ้นมาในใจว่า แล้วอย่างไรล่ะถึงจะเรียกว่าอยู่อย่างพอเพียง หรือแค่ไหนถึงจะเรียกว่าพอประมาณ เอาเกณฑ์อะไรมาวัด พอเพียงของฉันกับพอเพียงของเธอต้องเท่ากันหรือไม่

เทคนิคอย่างหนึ่งในการตอบคำถามลักษณะว่าใช่หรือไม่ใช่ เป็นหรือไม่เป็นนี้ ก็คือดูว่า อะไรที่ไม่ใช่บ้าง อะไรที่ไม่เป็นบ้าง การเห็นสิ่งที่ไม่ใช่หรือสิ่งที่ไม่เป็นชัดเจนมากเท่าใด ก็จะสามารถรู้และเข้าใจสิ่งที่ใช่ หรือสิ่งที่เป็นชัดเจนมากยิ่งขึ้นเท่านั้น

การตั้งคำถามใหม่ว่า การอยู่อย่างไรถึงเรียกว่าไม่พอเพียง อาจจะทำให้ตอบได้ง่ายขึ้นกว่าเดิม การพิจารณาว่าพอหรือไม่พอนั้น เกิดจากการเปรียบเทียบระหว่างสิ่งที่สัมพันธ์กัน หรือระหว่างการกระทำที่สัมพันธ์กัน ยกตัวอย่างเช่น ในเรื่องร่างกาย คือการกินการถ่ายสมดุลกันหรือไม่ กินมากไปโดยไม่ถ่ายหรือถ่ายน้อยก็มีปัญหา เกิดการสะสมของเสียเกิดโรค กินน้อยไปหรือไม่กินเลยขณะที่ร่างกายต้องถ่ายของเสียตามปกติ ก็มีปัญหา ร่างกายอ่อนแอขาดภูมิคุ้มกันโรค (ไม่จำกัดเฉพาะที่เป็นการถ่ายหนักถ่ายเบา แต่ยังรวมการถ่ายของเสียทางเหงื่อ ทางลม ทางความร้อน ตามธาตุดิน น้ำ ลม ไฟ) หรือถ้าเป็นในเรื่องเศรษฐกิจ คือการเปรียบเทียบปริมาณหรือมูลค่าการผลิตและการบริโภค ว่ามีผลผลิตพอต่อการบริโภคหรือไม่ หรือมีรายรับที่ได้จากการจำหน่ายผลผลิตพอต่อรายจ่ายที่ต้องใช้บริโภคหรือไม่

จะเห็นว่าความไม่พอเพียงในทางเศรษฐกิจ คือ ตัวชี้วัดที่แสดงความไม่สมดุลระหว่างการผลิตและการบริโภคที่เกิดขึ้นจากปริมาณการผลิตที่น้อยเกินไป โดยที่มูลค่าการผลิตมีปริมาณน้อยกว่าค่าใช้จ่ายการบริโภค เป็นคนที่มีรายรับน้อยกว่ารายจ่ายหรือมีรายได้จากการผลิตน้อยกว่าค่าใช้สอยในการบริโภค และจัดอยู่ในข่ายที่ยังไม่สามารถพึ่งตนเองหรือยืนอยู่บนขาของตนเองได้ จำเป็นต้องได้รับความช่วยเหลือจากผู้อื่น ต้องพึ่งพาปัจจัยจากภายนอกอยู่ตลอดเวลา ซึ่งหากไม่พยายามลดปริมาณการบริโภคลง หรือเพิ่มขีดความสามารถในการสร้างมูลค่าการผลิตเพิ่มขึ้น ก็จะต้องกู้หนี้ยืมสินมาเพื่อใช้ในการบริโภคไปเรื่อยๆ จนถึงขั้นล้มละลายในที่สุด

นอกเหนือจากความไม่พอเพียงที่เกิดจากมูลค่าการผลิตมีปริมาณน้อยกว่าค่าใช้จ่ายการบริโภคแล้ว ความไม่พอเพียงยังรวมถึงกรณีของความไม่สมดุลระหว่างการผลิตและการบริโภคที่เกิดขึ้นจากปริมาณการบริโภคที่น้อยเกินไป เป็นคนที่มีความตระหนี่ถี่เหนียวในการใช้สอย พยายามเก็บออมมูลค่าการผลิตส่วนเกินนั้นไว้ โดยมิได้ก่อให้เกิดประโยชน์ทั้งต่อตนเองและผู้อื่นตามที่ควรจะเป็น

ในประเด็นเรื่องความไม่พอเพียงนี้ คุณจิราพร เอี่ยมสมบูรณ์ ได้แสดงทัศนะผ่านทางบทความที่ส่งมายังคอลัมน์พอเพียงภิวัตน์ ต่อคำถามของการดำรงชีวิตอย่างไร ถึงจะเรียกว่า “อยู่อย่างพอเพียง” ไว้อย่างน่าสนใจว่า “…การประกอบอาชีพที่ซื่อสัตย์สุจริต ดำรงชีวิตด้วยการพึ่งพาตนเอง เปรียบเสมือนการยืนบนขาตนเอง โดยไม่เขย่งหรือย่อ การยืนอยู่บนขาของตนเองด้วยการเขย่ง เป็นการดำรงชีวิตที่ไม่มีความสุข ยึดติดกับวัตถุ ค่านิยม สังคมที่ฟุ้งเฟ้อ จนเกินฐานานุรูปแห่งตน ไม่รู้จักประมาณตนเอง มีกิเลสตัณหาทะยานอยากไม่สิ้นสุด เต็มไปด้วยความไม่รู้จักพอ ไม่พอใจในสิ่งที่ตนเองมีอยู่ ขาดความพอดี เป็นลักษณะของการเลียนแบบผู้อื่นที่เห็นว่าเขามีสิ่งใดแล้ว เราต้องมีเหมือนเขาบ้าง ไม่เช่นนั้นจะรู้สึกว่าเป็นผู้ต่ำต้อย ด้อยกว่าผู้อื่น เดี๋ยวเขาหาว่าไม่ใช่พวกเดียวกัน เป็นพวกแปลกแยก กลัวเข้าสังคมกับเขาไม่ได้ กลัวคนอื่นเขาว่า กลัวคนอื่นเขาดูถูก หรือกลัวอะไรต่อมิอะไรอย่างอื่นอีกสารพัด ตามแต่ละปัจเจกบุคคลจะมีความคิดเห็นไปตามทัศนคติ ความเชื่อถือ ความยึดมั่นถือมั่นแห่งตน ประสบการณ์ สติปัญญา ซึ่งสิ่งเหล่านี้จะใช้เป็นข้ออ้างที่จะนำเอามาเป็นเหตุผลสนับสนุนให้ความต้องการแห่งตนได้รับการตอบสนองในสิ่งที่ตนเองปรารถนา หรือตามความต้องการในการอยากมีอยากได้ เป็นไปตามกิเลสตัณหาทะยานอยากแห่งตน

ส่วนการยืนอยู่บนขาของตนเองด้วยการย่อ เป็นการดำรงชีวิตที่ไม่มีความสุขอีกเช่นกัน เป็นชีวิตที่แห้งแล้ง ขาดความพอดี พอเหมาะพอประมาณ ยึดมั่นถือมั่นหรือ ประหยัดจนเกินเหตุ ไม่สมฐานานุรูปแห่งตน อยู่อย่างลำบากยากไร้ แต่มีอันจะกิน หรือมีแต่ไม่ใช้ เป็นลักษณะที่ไม่สนใจใคร ไม่สนใจใครว่าจะถูกมองอย่างไร ตรงกันข้ามกับการดำรงชีวิตที่ยืนอยู่บนขาตนเองด้วยการเขย่ง…” ทั้งการยืนด้วยการเขย่งหรือด้วยการย่อ เป็นการเปรียบเทียบให้เห็นภาพได้อย่างชัดเจนมากต่อการใช้ชีวิตที่ไม่พอเพียง ไม่เหมาะสมกับอัตภาพของตนเอง สังคมทุกวันนี้ มีผู้ที่ยืนด้วยการเขย่งหรือย่ออยู่มากมาย ก็อยากจะตะโกนถามกันให้ดังๆ ว่า เมื่อยขากันหรือยังครับ

นอกเหนือจากที่แต่ละคนจะพิจารณาต่อสภาพการยืนของตนเองได้อย่างเหมาะสมแล้ว อย่าลืมว่า เรามิได้ยืนอยู่คนเดียวบนโลกใบนี้ หากแต่ยังมีผู้ที่ยืนอยู่ข้างๆ อีกมากมาย สิ่งที่ควรถามต่อไปอีกขั้นหนึ่ง ก็คือ เรามายืนกอดคอกันดีมั๊ย ต่างคนต่างคำนึงถึงซึ่งกันและกัน ใครที่ยืนได้มั่นกว่าก็มากอดคอพยุงผู้ที่ขายังมีกำลังไม่แข็งแรงพอที่จะยืนได้ด้วยตัวเอง ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน นำไปสู่การพึ่งพิงอิงกัน (Inter-dependent) มีความสามัคคีที่จะเดินไปด้วยกัน เริ่มจากคนไทยด้วยกันเองนี่แหละ ยังไม่ต้องคิดไกลไปกอดคอกับคนในบ้านอื่นเมืองอื่น หากเราปฏิบัติได้ สังคมไทยก็จะน่าอยู่ขึ้นอีกเยอะ อย่ามาให้ต่างชาติเขานินทาได้ว่า คนไทยเราเต่าเหม็นจนกอดคอสามัคคีกันไม่ได้

[Original Link]

ดัชนีความสุขแบบไหนถึงจะดี

2006-11-01T18:54:00.000+07:00

การหยิบยกประเด็นเรื่องดัชนีความสุขมาเป็นเครื่องชี้วัดสภาวะทางเศรษฐกิจและสังคมนั้น กำลังเป็นที่สนใจต่อประชาชนผู้ติดตามสถานการณ์บ้านเมืองและอยากจะเห็นประเทศพัฒนาไปในทิศทางที่ถูกต้องดีงาม

สาเหตุที่มีการพูดถึงดัชนีวัดความสุข ซึ่งขณะนี้มีอยู่ด้วยกันหลายคำ อาทิ ความสุขมวลรวมประชาชาติ (Gross National Happiness: GNH) ความสุขมวลรวมภายในประเทศ (Gross Domestic Happiness: GDH) ดัชนีความสุขมวลรวม (Gross Happiness Index: GHI) และล่าสุดกำลังมีการพัฒนาเป็น ความสุขมวลรวมนานาชาติ (Gross International Happiness: GHI) ก็เนื่องจากดัชนีผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (Gross Domestic Product: GDP) ซึ่งเป็นเครื่องชี้สภาวะทางเศรษฐกิจหลักในเศรษฐศาสตร์มหภาค ยังมีข้อจำกัดอยู่หลายประการสำหรับใช้วัดระดับของการพัฒนาทางเศรษฐกิจ อาทิ การไม่ได้รวมต้นทุนหรือค่าเสียหายจากการผลิตของธุรกิจที่มีต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมไว้ในการคำนวณ ตัวเลขจีดีพีมิได้รวมสินค้าและบริการบางอย่างที่ไม่อยู่ในระบบตลาด ได้แก่ การผลิตในครัวเรือน (เช่น การทำความสะอาด การซักรีด การเตรียมอาหาร และการเลี้ยงดูบุตร ฯลฯ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการผลิตซ้ำโดยแม่บ้าน) หรือผลตอบแทนในรูปของอรรถประโยชน์ที่ไม่สามารถวัดค่าเป็นตัวเงินได้ ซึ่งถูกจัดว่าเป็นเศรษฐกิจนอกระบบ (Informal Economy) และที่สำคัญตัวเลขจีดีพีมิได้สะท้อนให้เห็นถึงความเป็นธรรมในการกระจายรายได้ประชาชาติ ที่แม้ตัวเลขจีดีพีจะเพิ่มขึ้น แต่คนส่วนใหญ่ในประเทศยากจนลง เนื่องจากรายได้ที่เพิ่มขึ้นไปกระจุกตัวอยู่ที่คนส่วนน้อยเพียงกลุ่มเดียว

การพัฒนาดัชนีความสุขเพื่อเป็นดัชนีทางเลือกในการใช้เป็นเครื่องชี้สภาวะทางเศรษฐกิจและสังคม นับเป็นความพยายามที่ดี และมีกระแสตอบรับจากประชาชนในหลายประเทศ ซึ่งนอกจากจะไปลดข้อจำกัดต่างๆ ของดัชนีจีดีพีแล้ว ดัชนีความสุขยังได้ให้ความสำคัญกับความสุขของประชาชนมากกว่าความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจของประเทศ แต่ด้วยเหตุผลทางเทคนิคในการวัดค่าความสุขที่เป็นนามธรรม และยังมีนิยามที่แตกต่างกันอยู่ จึงเป็นความท้าทายอย่างมากในการพัฒนาดัชนีความสุข และไม่ทำให้กลายเป็นกับดักแห่งการพัฒนาตามแนวคิดในแบบตะวันตก ที่มุ่งความเจริญทางด้านวัตถุด้านเดียว

ความสุขที่ควรจะนำมาพิจารณาในดัชนีความสุข ต้องเป็นความสุขที่เกิดจากการสนองความต้องการของมนุษย์ด้วยคุณค่าแท้ ซึ่งเป็นคุณค่าหรือประโยชน์ของสิ่งทั้งหลายที่สนองความต้องการสุขภาวะโดยตรง เพื่อให้เกิดความดีงามแก่ชีวิตของตนเองหรือผู้อื่น คุณค่าชนิดนี้อาศัยปัญญาเป็นเครื่องวัด เรียกว่าเป็นคุณค่าที่สนองปัญญา เป็นคุณค่าในการใช้สอยหรือประโยชน์ที่แท้จริงของสิ่งนั้นๆ เช่น อาหารมีคุณค่าอยู่ที่ประโยชน์สำหรับหล่อเลี้ยงร่างกายให้มีชีวิตอยู่ได้ มีสุขภาพดี มีกำลังเหมาะที่จะปฏิบัติหน้าที่การงาน หรือรถยนต์มีคุณค่าอยู่ที่ช่วยในการเดินทางได้สะดวกรวดเร็ว เกื้อกูลต่อการปฏิบัติหน้าที่การงาน เป็นต้น

ส่วนความสุขที่เกิดจากการสนองความต้องการของมนุษย์ด้วยคุณค่าเทียม หรือคุณค่าพอกเสริม หมายถึง คุณค่าหรือประโยชน์ของสิ่งทั้งหลายที่มนุษย์พอกพูนให้แก่สิ่งนั้น เพื่อขยายเสริมความมั่นคงยิ่งใหญ่ของอัตตาที่ยึดถือไว้ คุณค่าชนิดนี้อาศัยตัณหาเป็นเครื่องวัดคุณค่า เรียกว่าเป็นคุณค่าที่สนองตัณหาและมานะ เช่น อาหารที่มีคุณค่าอยู่ที่ความเอร็ดอร่อย เสริมความสนุกสนาน เป็นเครื่องแสดงฐานะความโก้หรูหรา หรือรถยนต์ที่มีคุณค่าเป็นเครื่องแสดงฐานะ แสดงความโก้มั่งมี มุ่งอวดความเด่นความสวยงามตามค่านิยม เป็นต้น กรอบแนวคิดเรื่องคุณค่าในเศรษฐศาสตร์กระแสหลักได้กระตุ้นให้เกิดการพัฒนาคุณค่าเทียมที่เกิดจากความต้องการในลักษณะของตัณหาที่มนุษย์เสริมแต่งให้พอกพูนมากยิ่งขึ้น

เป้าหมายของดัชนีความสุข จึงควรมุ่งที่จะตอบสนองความต้องการของมนุษย์เพื่อให้เกิดความสุขที่สงบเย็น มิใช่ความสุขพอกเสริมหรือความพึงพอใจที่เกิดจากการได้สนองตัณหา และพิจารณาว่ากิจกรรมทางเศรษฐกิจที่ดำเนินไปเพื่อตอบสนองความต้องการของมนุษย์ให้เกิดความสุขที่สงบเย็นนั้นเป็นเพียงเครื่องมือ (Means) มิใช่เป็นที่หมาย (End) ผลลัพธ์ในทางเศรษฐศาสตร์มิใช่จุดหมายของมนุษย์ แต่เป็นเครื่องมืออุปกรณ์ที่จะช่วยสนับสนุนกระบวนการพัฒนาจิตของมนุษย์ให้สูงขึ้นในระดับต่อไป เพื่อความอยู่เย็นเป็นสุขของปัจเจกบุคคลและสังคมในที่สุด

[Original Link]

สร้างทุนนิยมให้พอเพียงได้อย่างไร

2006-10-24T02:13:00.000+07:00

มีหลายท่านถามว่า การใช้นโยบายเศรษฐกิจพอเพียงในการพัฒนาและบริหารประเทศจะทำให้ประเทศไทยต้องอยู่โดดเดี่ยวจากประชาคมโลกที่ใช้ระบบการค้าเสรีตามวิถีของทุนนิยมหรือไม่ ก่อนอื่นต้องขอเรียนว่า การนำนโยบายเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ ไม่ได้หมายความว่า เราต้องยกเลิกนโยบายการค้าเสรี หรือระบบเศรษฐกิจในแบบทุนนิยมแต่ประการใด

เศรษฐกิจพอเพียง มิได้ปฏิเสธการค้า มิได้ปฏิเสธทุนในฐานะที่เป็นปัจจัยหลักในระบบเศรษฐกิจปัจจุบัน เราสามารถดำเนินนโยบายเศรษฐกิจพอเพียงท่ามกลางกระแสของทุนนิยมได้อย่างไม่แปลกแยก โดยไม่จำเป็นต้องเลือกทางใดทางหนึ่งระหว่างสองแนวทางนี้

การศึกษาถึงพัฒนาการกว่าจะมาเป็นระบบเศรษฐกิจในแบบทุนนิยมที่เป็นอยู่ทุกวันนี้ จะทำให้เราเข้าใจได้มากขึ้นว่า กระแสทุนนิยมมิได้เกิดขึ้นมาอย่างบังเอิญโดยมิได้ตั้งใจ แต่เป็นการพัฒนาผ่านช่วงเวลาหลายยุคหลายสมัย ตั้งแต่ยุคเกษตรกรรม ยุคอุตสาหกรรม จนกระทั่งมาถึงในยุคสารสนเทศ อีกทั้งยังได้พิสูจน์ให้เห็นถึงความมีเสถียรภาพ อย่างน้อยก็ในฐานะที่เป็นเศรษฐกิจกระแสหลักของสังคมโลก ในขณะที่เศรษฐกิจในระบบอื่นๆ ได้ถูกกลืนหายไปกับกาลเวลา

ทรัพยากรในทางเศรษฐกิจนั้น สามารถแบ่งออกได้เป็นสามหมวดหลัก ได้แก่ ทรัพยากรมนุษย์ (Human Resource) ในฐานะที่เป็นแรงงานในระบบเศรษฐกิจ ทรัพยากรที่มนุษย์สร้างขึ้น (Man-made Resource) ซึ่งประกอบด้วย ทุน เทคโนโลยี ทรัพย์สินทางปัญญาต่างๆ และทรัพยากรธรรมชาติ (Natural Resource) อันได้แก่ พลังงาน และทรัพยากรธรรมชาติอื่นๆ เช่น ที่ดิน เป็นต้น

เศรษฐกิจในยุคเกษตรกรรม ได้ให้ความสำคัญกับทรัพยากรธรรมชาติ อย่างเช่น ที่ดิน แหล่งน้ำ ไม่ด้อยไปกว่าทรัพยากรมนุษย์ และทรัพยากรที่มนุษย์สร้างขึ้น ในขณะที่เศรษฐกิจในยุคอุตสาหกรรม ที่ดินจะมีความสำคัญลดน้อยลง เพราะทำหน้าที่เป็นเพียงที่ตั้งโรงงานหรือสถานที่ให้บริการ ทรัพยากรที่สำคัญจึงมีเพียงทรัพยากรมนุษย์ และทรัพยากรที่มนุษย์สร้างขึ้น เช่น เครื่องจักร เทคโนโลยี และการจัดการ จนทำให้เกิดแนวคิดที่ว่า ทรัพยากรธรรมชาติ อย่างเช่น ที่ดิน และพลังงาน นั้น สามารถผนวกเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของทุน หรือสามารถใช้เงินซื้อทรัพยากรเหล่านี้มาใช้ได้ และหากอธิบายในลักษณะเดียวกันนี้กับทรัพยากรมนุษย์ ก็จะพบว่า แรงงานซึ่งเป็นอีกหนึ่งทรัพยากรที่มีความสำคัญในทางเศรษฐกิจ ก็สามารถซื้อได้ด้วยเงินเช่นกัน ทำให้ทรัพยากรที่สำคัญในทางเศรษฐกิจจริงๆ มีเพียงปัจจัยเดียวคือ ทุน กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือ ระบบเศรษฐกิจที่ผ่านมาได้พัฒนาจนมีทุนเป็นปัจจัยเด่นและสำคัญเพียงปัจจัยเดียว ซึ่งสิ่งนี้คือ รากฐานความคิดที่สำคัญของระบบทุนนิยม (Capitalism)

ปัญหาของการไม่ให้ความสำคัญกับทรัพยากรอื่นๆ อย่างเท่าเทียม โดยเฉพาะอย่างยิ่งทรัพยากรธรรมชาติและพลังงาน ก่อให้เกิดผลเสียมากมาย กล่าวคือ เมื่อต้องการผลิตก็สามารถซื้อหาทรัพยากรเหล่านี้มาใช้ในกระบวนการผลิตได้ทุกเวลา โดยมิได้คำนึงว่าทรัพยากรธรรมชาติและพลังงานเหล่านี้มีอยู่อย่างจำกัด ก่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรและพลังงานเกินขีดความสามารถที่จะนำทรัพยากรเหล่านั้นมาหมุนเวียนใช้ใหม่ได้ พร้อมๆ กันกับสร้างมลภาวะและความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศ ซึ่งเป็นต้นเหตุแห่งปัญหาของโลกปัจจุบัน

ปัญหาในเรื่องทรัพยากรมนุษย์อีกประการหนึ่ง คือ การละเลยความสำคัญของทรัพยากรมนุษย์ที่ประกอบด้วยแรงงานและแรงสมองในองค์รวม ทำให้ทุนนิยมในระบบเศรษฐกิจยุคสารสนเทศซึ่งพัฒนากลายมาเป็นเศรษฐกิจกระแสหลักนั้น ได้พยายามแปลงแรงสมองให้ออกมาเป็นทรัพย์สินทางปัญญาและเทคโนโลยีในรูปของลิขสิทธิ์และสิทธิบัตรที่สามารถจับต้องและถ่ายโอนได้ โดยนับรวมเข้าเป็นทรัพยากรที่มนุษย์สร้างขึ้นและสามารถซื้อหาได้ด้วยเงิน ทำให้ยิ่งไปเน้นความสำคัญของทุนให้กลายเป็นปัจจัยหลักมากขึ้นไปอีก

ผลของการละเลยความสำคัญของทรัพยากรมนุษย์ในองค์รวม ทำให้สามารถทดแทนทรัพยากรแรงงานด้วยเครื่องจักร และทดแทนทรัพยากรแรงสมองด้วยเอกสารสิทธิ์ทางปัญญา ที่ซื้อหาได้ด้วยเงิน ผนวกกับการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและพลังงานอย่างไม่จำกัดเสมือนกับเป็นทรัพยากรที่มนุษย์สร้างขึ้นได้เองและซื้อหาได้เมื่อต้องการ จึงเป็นบ่อเกิดของเศรษฐกิจที่เน้นวัตถุเป็นหลัก หรือเศรษฐกิจที่อยู่บนพื้นฐานวัตถุนิยม (Materialism) และกลายเป็นว่า ในสังคมปัจจุบันนี้ เงินมีความสำคัญกว่าทรัพยากรอื่นใดทั้งปวง

การให้ความสำคัญกับทุนในเศรษฐกิจกระแสหลัก ยังก่อให้เกิดผลต่อเนื่องอีกสองประการ ประการแรก คือความสามารถในการซื้อหาทรัพยากรจากภายนอก โดยไม่จำเป็นต้องพิจารณาใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ในท้องถิ่นก่อน หากพบว่าต้นทุนของทรัพยากรภายนอกนั้นต่ำกว่า จึงเป็นที่มาของการย้ายฐานการผลิตจากสถานที่หรือประเทศที่มีต้นทุนทรัพยากรสูงไปสู่สถานที่หรือประเทศที่มีต้นทุนทรัพยากรต่ำ หรือการนำเข้าของแรงงานราคาถูกจากประเทศกำลังพัฒนาต่างๆ และประการที่สอง คือเป้าหมายในการผลิตจะต้องสร้างผลผลิตสูงสุดเพื่อจำหน่ายให้ได้กำไรสูงสุดแทนที่จะเป็นการผลิตเพื่อการบริโภคเอง ทั้งนี้ก็เพื่อต้องการสะสมทุนที่จะใช้เป็นทรัพยากรการผลิตในครั้งต่อไป จึงเป็นที่มาของแนวคิดการแสวงหากำไรสูงสุด (Maximize Profit) ขององค์กรธุรกิจในโลกปัจจุบัน

ขณะที่แนวคิดในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงได้ให้หลักไว้ว่า การกระทำของมนุษย์ในกิจกรรมทางเศรษฐกิจใดๆ จะต้องเป็นไปในทางที่ไม่เบียดเบียนตน คือ ไม่ทำให้เสียสุขภาวะของตัวเอง และไม่เบียดเบียนผู้อื่น ตลอดจนไม่ทำให้เสียคุณภาพของระบบนิเวศหรือธรรมชาติแวดล้อม เศรษฐกิจพอเพียงจึงเน้นให้ความสำคัญกับทรัพยากรมนุษย์และทรัพยากรธรรมชาติไม่ด้อยไปกว่าทรัพยากรที่มนุษย์สร้างขึ้น ซึ่งรวมถึงทุนที่เป็นปัจจัยหลักในระบบเศรษฐกิจปัจจุบัน

การดำเนินนโยบายเศรษฐกิจพอเพียง จึงมิได้ปฏิเสธความสำคัญของทุน แต่เป็นการเสนอให้พิจารณาความสำคัญของทรัพยากรต่างๆ อย่างมีเหตุมีผล อย่างมีความสมดุล และประการสำคัญ คือ ต้องมีความระมัดระวังที่จะไม่ดำเนินกิจกรรมไปในทางที่ก่อให้เกิดการเบียดเบียนผู้อื่น เพราะท้ายที่สุดแล้ว ตนเองในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของสังคมหรือในระบบเศรษฐกิจก็จะได้รับผลกระทบเสียหายตามไปด้วย

ตัวอย่างหนึ่งของการพิจารณาให้ความสำคัญกับทุนเป็นเรื่องรอง ได้แก่ การดำเนินกิจกรรมในทางเศรษฐกิจที่เริ่มต้นด้วยการแสวงหาทรัพยากรจากภายในซึ่งสามารถหาได้จากในกลุ่มหรือภายในท้องถิ่นก่อนที่จะพิจารณาใช้ทรัพยากรจากภายนอกซึ่งไม่สามารถหาได้จากในกลุ่มหรือภายในท้องถิ่น ซึ่งเป็นไปตามหลักของการพึ่งตนเอง รวมถึงไม่สร้างภาระจากการพึ่งพาปัจจัยการผลิตจากภายนอกมากเกินไปจนขาดภูมิคุ้มกันที่อาจก่อให้เกิดการเบียดเบียนตนเองและนำไปสู่ความทุกข์ยากในภายหลัง

[Original Link]

เมกะโปรเจคเป็นเศรษฐกิจพอเพียงหรือไม่

2006-10-17T14:35:00.000+07:00

การที่รัฐบาลประกาศเดินหน้าการพัฒนาโครงการขนาดใหญ่ หรือ เมกะโปรเจค ทั้งโครงการขนส่งมวลชน โดยเฉพาะเส้นทางรถไฟฟ้าที่เชื่อมระหว่างกรุงเทพฯ กับชานเมือง โครงการเพิ่มการขนส่งสินค้าทางรถไฟ และโครงการจัดการระบบน้ำตั้งแต่ต้นน้ำเพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วมในช่วงหน้าฝนและการขาดแคลนน้ำในช่วงหน้าแล้ง นับเป็นรูปธรรมของการดำเนินงานที่แสดงให้เห็นว่า การดำเนินนโยบายการพัฒนาและบริหารประเทศตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง มิได้ปฏิเสธการลงทุนในโครงการขนาดใหญ่ ตามที่นักธุรกิจหลายคนเข้าใจว่าการลงทุนต่างๆ จะหยุดชะงักหรือชะลอตัวลง

สิ่งหนึ่งที่มีความแตกต่างกันระหว่างการใช้นโยบายประชานิยมตามวิถีของทุนนิยม กับการใช้นโยบายเศรษฐกิจพอเพียงสำหรับการลงทุนในโครงการขนาดใหญ่ คือ การพิจารณาประโยชน์ในการลงทุนตามนโยบายเศรษฐกิจพอเพียง จะเน้นที่ประโยชน์ของคนส่วนรวมมากกว่าประโยชน์ของคนส่วนน้อย มิใช่การสร้างโครงการโดยเริ่มพิจารณาที่ตนเองหรือพวกพ้องว่าจะได้อะไรก่อนเป็นอันดับแรก แล้วจึงค่อยพิจารณาประโยชน์ที่ประชาชนจะได้รับเป็นอันดับรอง และประการสำคัญการลงทุนตามนโยบายเศรษฐกิจพอเพียงจะยึดหลักของความ “คุ้มค่า” มากกว่าความ “คุ้มทุน” ซึ่งหากพิจารณาตามหลักเศรษฐศาสตร์ทั่วไป อาจะถือว่าเป็นการลงทุนที่ขาดทุนหรือไม่คุ้มทุนของรัฐ แต่ได้ผลเป็นความอยู่ดีมีสุขของประชาชนส่วนใหญ่ที่ตีเป็นมูลค่าไม่ได้ ดังพระราชกระแสของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ปรากฏในพระราชดำรัสเนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา เมื่อวันที่ ๔ ธันวาคม ๒๕๓๔ มีใจความว่า

เมื่อประมาณ ๑๐ วันก่อน มีชาวต่างประเทศมาขอพบ เพื่อขอโอวาทเกี่ยวกับการปกครองประเทศว่าจะทำอย่างไร จึงได้แนะนำว่า ให้ปกครองแบบคนจน แบบที่ไม่ติดกับตำรามากเกินไป ทำอย่างมีสามัคคีเมตตากัน ก็จะอยู่ได้ตลอด ไม่เหมือนกับคนที่ทำตามวิชาการที่เวลาปิดตำราแล้ว ไม่รู้ว่าจะทำอย่างไร ลงท้ายก็ต้องเปิดหน้าแรกเริ่มต้นใหม่ ถอยหลังเข้าคลอง ถ้าเราใช้ตำราแบบอะลุ้มอล่วยกันในที่สุดได้ก็เป็นการดี ให้โอวาทเขาไปว่า “ขาดทุนเป็นการได้กำไรของเรา” นักเศรษฐศาสตร์คงค้านว่าไม่ใช่ แต่เราอธิบายได้ว่า ถ้าเราทำอะไรที่เราเสีย แต่ในที่สุดที่เราเสียนั้น เป็นการได้ทางอ้อม ตรงกับงานของรัฐบาลโดยตรง เงินของรัฐบาลหรืออีกนัยหนึ่งคือ เงินของประชาชน ถ้าอยากให้ประชาชนอยู่ดีกินดี ก็ต้องลงทุน ต้องสร้างโครงการซึ่งต้องใช้เงินเป็นร้อย พัน หมื่น ล้าน ถ้าทำไปเป็นการจ่ายเงินของรัฐบาล แต่ในไม่ช้าประชาชนจะได้รับผล ราษฎรอยู่ดีกินดีขึ้น ราษฎรได้กำไรไป ถ้าราษฎรมีรายได้ รัฐบาลก็เก็บภาษีได้สะดวก เพื่อให้รัฐบาลได้ทำโครงการต่อไป เพื่อความก้าวหน้าของประเทศชาติ ถ้ารู้รักสามัคคี รู้ว่าการเสียคือการได้ ประเทศชาติก็จะก้าวหน้า และการที่คนอยู่ดีมีสุขนั้น เป็นการนับที่เป็นมูลค่าเงินไม่ได้

หลัก “การไม่ติดตำรา” มีความหมายว่า ไม่ควรนำเอาทฤษฎีหรือหลักวิชาการของผู้อื่นมาดำเนินการโดยปราศจากการพิจารณาให้ถ่องแท้ด้วยสติปัญญาและความรู้ของตนเองว่าเหมาะสมสอดคล้องกับสภาพของปัญหาผู้คนและสภาพแวดล้อมของประเทศไทยมากน้อยเพียงใด นักวิชาการชั้นสูงที่ได้รับการศึกษามาจากตะวันตก มักจะนำแนวคิดและทฤษฎีต่างๆ มาใช้กับประเทศไทยโดยไม่รอมชอมและไม่พิจารณาถึงความแตกต่างในด้านต่างๆ ให้รอบคอบ ในที่สุดก็มักจะประสบความล้มเหลวหรือไม่บังเกิดผลดีอย่างเต็มที่ และทำให้ประเทศถอยหลังเข้าคลอง

หลัก “ขาดทุนคือกำไร” หรือ “Our loss is our gain” มีความหมายว่า การดำเนินโครงการใดก็ตาม ให้ยึดผลสำเร็จของการดำเนินงานที่ความ “คุ้มค่า” มากกว่า “คุ้มทุน” หรืออีกนัยหนึ่งคือการพิจารณา “Cost–Effectiveness” มากกว่า “Cost–Benefit ratio” โดยให้ความสำคัญต่อผลสัมฤทธิ์ของการพัฒนาที่เป็นผลประโยชน์ของคนส่วนรวมมากกว่าผลสำเร็จที่เป็นตัวเลขอันเป็นผลประโยชน์ของกลุ่มคนส่วนน้อย

นอกเหนือจากหลักการที่ทรงพระราชทานแล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวยังได้ทรงพระราชทานตัวอย่างในการลงทุนและบริหารโครงการขนาดใหญ่ เนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา เมื่อวันที่ ๒๓ ธันวาคม ๒๕๔๒ มีข้อความตอนหนึ่งว่า

เขื่อนป่าสักนี้เริ่มต้นด้วยเป็นกิจการของกรมชลประทาน แต่ว่าให้กรมชลประทานแต่ฝ่ายเดียวไม่ได้ ก็จึงต้องรวบรวมกำลังและกลายเป็นกิจการของรัฐบาลเป็นส่วนรวม เป็นกิจการที่ใช้เงินเกิน ๒ หมื่นล้าน เป็นจำนวนเงินที่ไม่ใช่น้อย แล้วทำไมมาทำ แต่ที่สนับสนุนให้ทำ เพราะว่าเขื่อนป่าสักมีประโยชน์มาก แม้จะยังไม่ได้ส่งน้ำสำหรับการเกษตรแท้ๆ แต่ว่าได้ทำประโยชน์ บอกไว้แล้วโครงการป่าสักมีไว้สำหรับน้ำแห้ง และมีไว้สำหรับน้ำเปียก น้ำมากน้ำเกินมันก็เปียก ทำให้มีความเสียหาย เสียหายทั้งทางเกษตรคือถ้าสิ่งที่เพาะปลูก ถูกน้ำท่วมก็เน่า เมื่อเน่าแล้ว เจ้าของคือเกษตรกรก็ไม่มีรายได้ ต้องช่วยเขา เขาก็ต้องช่วยตัวเองด้วย เสียหายมาก ในด้านอื่น ในกรุง ในเมืองก็มีน้ำมาก ไม่ได้ประโยชน์ ก็ล้นมาท่วมถนน การจราจรติดขัด ธุรกิจต่างๆ หยุดชะงักเสียหาย ความเสียหายเหล่านี้หลังคำนวนดู หมื่นล้าน เมื่อปี ๒๖ รัฐบาลต่างๆ ในระยะโน้นต้องมีงบประมาณไปช่วยเกษตรกร งบประมาณสูบน้ำออกจากถนน ออกจากกรุงคิดแล้วเป็นเงินก็ประมาณหมื่นล้าน แต่ความเสียหาย อย่างอื่นเป็นมลพิษ คือเครื่องที่สูบก็ต้องใช้น้ำมันหรือถ้าไม่ได้ใช้น้ำมัน ก็ต้องใช้ไฟฟ้า ไฟฟ้าต้องผลิตด้วยเชื้อเพลิงที่สร้างมลพิษ เช่น มีน้ำมันหรือลิกไนต์ ทำมลพิษมากก็เสียหายทับถมไปอีก มันเกินหมื่นล้าน ถ้านับดูปีนี้ที่น่าจะมีความเสียหายหมื่นล้าน ไม่ต้องเสีย ที่ไม่ต้องเสียนี้ก็ทำให้เกิดมีผลผลิต โดยเฉพาะอย่างเกษตร เขามีผลผลิตได้ แม้จะปีนี้ ซึ่งเขื่อนยังไม่ได้ทำงานในด้านชลประทาน ก็ทำให้ป้องกันไม่ให้มีน้ำท่วม ทำให้เกษตรกรเพาะปลูกได้ ก็เป็นเงินหลายพันล้าน ฉะนั้นในปีเดียวเขื่อนป่าสักนี้ได้คุ้มแล้ว คุ้มค่าที่ได้สร้าง ๒ หมื่นล้านนั้นค่าสร้างตัวเขื่อนและส่วนประกอบต่างๆ ไม่ถึงพันล้าน หมายความว่ากิจการเหล่านี้ ไม่ได้อยู่ในเรื่องของเศรษฐกิจพอเพียงแบบพื้นฐาน แต่ว่าเป็นเศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า ก็พอเพียงเพราะว่าถ้าทำแล้ว คนอาจจะเกี่ยวข้องกับกิจการนี้มากมาย ทำให้ส่วนรวมได้รับประโยชน์และจะทำให้เจริญ

อีกข้อหนึ่งการที่สร้างเขื่อนป่าสักนี้ เป็นกิจการที่กว้างขวาง ต้องร่วมมือกันหลายหน่วยงาน เป็นการร่วมมือระหว่างคนหลายจำพวก หลายอาชีพ ถ้ากิจการที่ทำนี้ไม่มีนโยบายที่แน่วแน่ที่สอดคล้องกัน มัวแต่ทะเลาะกัน ไม่สำเร็จ ไม่สำเร็จถือว่าไม่ได้ประโยชน์จากกิจการที่คิด เมื่อไม่ได้ประโยชน์จากกิจการที่คิด ป่านนี้เราจะจนลงไป เงิน ๒ หมื่นล้านที่ไปลงกับการสร้างนั้นก็หมดไปแล้ว หมดไปโดยไม่มีประโยชน์ หมดไปโดยได้ทำลาย เพราะว่าเดือดร้อน เกษตรกรเดือดร้อน ชาวกรุงเดือดร้อน ฉะนั้นต้องมีเหมือนกัน โครงการต่างๆ หรือเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่ต้องมีการสอดคล้องกันดี ที่ไม่ใช่เป็นแต่เหมือนทฤษฎีใหม่ ๑๕ ไร่ แล้วก็สามารถจะปลูกข้าวพอกิน นี่ใหญ่กว่า แต่อันนี้ก็เป็นเศรษฐกิจพอเพียงเหมือนกัน คนไม่เข้าใจว่ากิจการใหญ่ๆ เหมือนสร้างเขื่อนป่าสัก คนนึกว่าเป็นเศรษฐกิจสมัยใหม่ เป็นเศรษฐกิจที่ไกลจากเศรษฐกิจพอเพียง

จากพระราชดำรัสจะเห็นได้อย่างชัดเจนว่า การดำเนินโครงการขนาดใหญ่ หรือ เมกะโปรเจค เป็นกิจการที่จัดเป็นเศรษฐกิจพอเพียงรูปแบบหนึ่ง ที่เรียกว่าเป็นเศรษฐกิจพอเพียงแบบก้าวหน้า ซึ่งทำให้คนส่วนใหญ่ได้รับประโยชน์และทำให้ประเทศมีความเจริญก้าวหน้า ดังนั้น การพัฒนาและบริหารประเทศตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงจึงมิได้ทำให้ประเทศไทยหยุดการเจริญเติบโต หรือ ถอยหลังเข้าคลอง ตามที่หลายฝ่ายเข้าใจกัน

[Original Link]

พอเพียงกับโลกาภิวัตน์ไปด้วยกันได้หรือไม่

2006-07-17T14:38:00.000+07:00

การประกาศนโยบายเศรษฐกิจพอเพียงสำหรับใช้เป็นแนวทางในการบริหารประเทศภายใต้คณะรัฐบาลชุดปัจจุบัน ได้สร้างความกังขาให้แก่นักธุรกิจ ข้าราชการ และประชาชนกลุ่มหนึ่งซึ่งมีอยู่จำนวนไม่น้อยด้วย ความกังขานี้ มิได้หมายถึงความกังขาว่ารัฐบาลชุดนี้จะดำเนินนโยบายตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงได้จริงหรือไม่ แต่เป็นความกังขาที่เกิดจากความไม่เข้าใจในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของคนกลุ่มนี้เอง ที่คาดไปในทำนองว่า ประเทศไทยจะหยุดการเจริญเติบโตแล้วหรือไร การลงทุนต่างๆ จะหยุดชะงักหรือชะลอตัวลงหรือไม่ คนไทยจะต้องไปประกอบอาชีพการเกษตรเช่นนั้นหรือ

ความไม่เข้าใจประกอบกับการละเลยไม่พยายามที่จะศึกษาปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงกันอย่างถ่องแท้ ก่อให้เกิดการตีความโดยอาศัยความรู้เท่าที่มีของตัวเองเป็นบรรทัดฐาน ล้วนแต่ทำให้เกิดการสื่อความที่คลาดเคลื่อนไปจากความจริง ความจริงที่ว่านี้ ก็คือ เศรษฐกิจพอเพียง เป็นแนวในการพัฒนาและบริหารประเทศที่ส่งเสริมให้โลกาภิวัตน์มีความเจริญก้าวหน้าอย่างมั่นคงและยั่งยืน

ความพอเพียง ตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงที่มีการประมวลและกลั่นกรองจากพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้นำไปเผยแพร่ เพื่อเป็นแนวปฏิบัติของทุกฝ่ายและประชาชนโดยทั่วไป หมายถึง ความพอประมาณ ความมีเหตุผล รวมถึงความจำเป็นที่จะต้องมีระบบภูมิคุ้มกันในตัวที่ดีพอสมควรต่อการมีผลกระทบใดๆ อันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงทั้งภายนอกและภายใน

ความพอเพียงนี้ จะต้องอาศัยเงื่อนไขของความรอบรู้พร้อมด้วยเงื่อนไขของคุณธรรมเป็นปัจจัย เพื่อสร้างให้เกิดความสมดุลและความพร้อมต่อการรองรับการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและกว้างขวางทั้งด้านวัตถุ สังคม สิ่งแวดล้อม และวัฒนธรรรมจากโลกภายนอกได้เป็นอย่างดี

เศรษฐกิจพอเพียง จึงเป็นปรัชญาชี้ถึงแนวการดำรงอยู่และปฏิบัติตนของประชาชนในทุกระดับ ตั้งแต่ระดับครอบครัว ระดับชุมชน จนถึงระดับรัฐ ทั้งในการพัฒนาและบริหารประเทศให้ดำเนินไปใน ทางสายกลาง โดยเฉพาะการพัฒนาเศรษฐกิจเพื่อให้ก้าวทันต่อโลกยุคโลกาภิวัตน์

คำว่า โลกาภิวัตน์ ที่หลายคนมักเขียนผิดเป็น โลกาภิวัฒน์ มาจากคำว่า โลก รวมกับ อภิ ซึ่งแปลว่า เฉพาะ ข้างหน้า ยิ่ง และคำว่า วตฺตน ซึ่งแปลว่า ความเป็นไป โลกาภิวัตน์ จึงหมายถึง การดำเนินไปอย่างรวดเร็วและกว้างขวางทั่วโลก ก่อให้เกิดผลกระทบได้ทั้งในแง่ดีและในแง่ร้าย แต่หากใช้คำว่า โลกาภิวัฒน์ (ซึ่งประกอบจากคำว่า วฑฺฒน ซึ่งแปลว่า ความเจริญ) จะมีความหมายว่าเป็นความเจริญอย่างรวดเร็วและกว้างขวางทั่วโลก ก่อให้เกิดผลกระทบในทำนองที่อาจเข้าใจว่าเป็นไปในแง่ดีด้านเดียว ซึ่งไม่ตรงกับความเป็นจริงที่เกิดขึ้น

กระแสโลกาภิวัตน์ มิได้ทำให้เกิดความเจริญก้าวหน้าในแง่เดียว แต่ในอีกแง่หนึ่งยังทำให้เกิดความเสื่อมถอยตกต่ำทั้งทางด้านวัตถุ สังคม สิ่งแวดล้อม และวัฒนธรรรมจากการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและกว้างขวาง เศรษฐกิจพอเพียง มิได้ปฏิเสธการเปลี่ยนแปลงเพื่อให้ก้าวทันโลกโดยเฉพาะการพัฒนาเศรษฐกิจ แต่ยังให้คำนึงถึงความจำเป็นที่จะต้องมีระบบภูมิคุ้มกันในตัวที่ดีพอสมควรต่อการมีผลกระทบอันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงนั้นๆ ด้วย

ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง มุ่งเน้นให้เกิดการพิจารณาอย่างรอบด้าน มีความรอบคอบ และความระมัดระวังในการวางแผนและการดำเนินงานทุกขั้นตอน เพื่อมิให้เกิดความเสียหายต่อการพัฒนาและบริหารประเทศที่อาจสุดโต่งไปในด้านใดด้านหนึ่ง เป็นการพัฒนาที่คำนึงถึงการมีรากฐานที่มั่นคงแข็งแรง สร้างการเจริญเติบโตอย่างมีลำดับขั้น สามารถยกระดับคุณภาพชีวิตทั้งทางกายภาพและทางจิตใจควบคู่กัน

หลักการของเศรษฐกิจพอเพียงจึงมิได้ขัดกับกระแสโลกาภิวัตน์ ตรงกันข้าม กลับไปส่งเสริมให้กระแสโลกาภิวัตน์ได้รับการยอมรับมากขึ้น ด้วยการเลือกรับการเปลี่ยนแปลงที่ส่งผลกระทบในแง่ดีต่อประเทศ ในขณะเดียวกัน ก็ต้องสร้างระบบภูมิคุ้มกันในตัวที่ดีพอสมควรต่อการเปลี่ยนแปลงในแง่ที่ไม่ดีและไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ เพื่อจำกัดผลกระทบให้อยู่ในระดับที่ไม่ก่อความเสียหายหรือไม่เป็นอันตรายร้ายแรงต่อประเทศ ทำให้การพัฒนาและบริหารประเทศยังคงดำเนินต่อไปได้

การพิจารณาว่าสิ่งใดควรรับหรือสิ่งใดไม่ควรรับภายใต้การเปลี่ยนแปลงในกระแสโลกาภิวัตน์ เป็นเครื่องชี้ให้เห็นถึงคุณลักษณะของความพอประมาณในปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ที่มิใช่การจำนนต่อสภาพของโลกาภิวัตน์ ที่ต้องรับการเปลี่ยนแปลงใดๆ ทั้งหมด ในขณะเดียวกัน ก็มิใช่การปฏิเสธแบบหัวชนฝาว่าไม่เอาโลกาภิวัตน์ทั้งหมด หนทางที่จะพิจารณาเช่นนี้ได้ ผู้บริหารประเทศและประชาชนในประเทศจำต้องมีความสามารถในการพิจารณาเหตุและผล นั่นคือ การรู้ถึงเหตุปัจจัยที่เกี่ยวข้องทั้งหมด และการรู้ถึงผลที่คาดว่าจะเกิดขึ้นจากการตัดสินใจหรือการกระทำนั้นๆ อย่างครบถ้วน ก่อนที่จะตัดสินใจลงมือทำ ทั้งนี้ เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดความผิดพลาด หรือให้มีโอกาสเกิดความผิดพลาดขึ้นน้อยที่สุด ความสามารถในการพิจารณาเหตุและผลนี้ จะต้องอาศัยเงื่อนไขความรู้และเงื่อนไขคุณธรรมที่พรั่งพร้อมในตัวของผู้บริหารประเทศและประชาชนในฐานะเจ้าของประเทศ

การที่รัฐบาลประกาศธงเรื่องเศรษฐกิจพอเพียงในการบริหารประเทศ ถือเป็นการเริ่มต้นของก้าวแรกที่ถูกทิศถูกทาง และเมื่อพิจารณาจากบุคคลส่วนใหญ่ในคณะรัฐบาล ก็ยิ่งสร้างความมั่นใจในระดับหนึ่งว่า นโยบายดังกล่าวน่าจะได้รับการแปลงไปสู่การปฎิบัติได้อย่างเป็นรูปธรรมและในทิศทางที่ถูกต้อง ต่างกับรัฐบาลในชุดผ่านๆ มา ที่ดำเนินนโยบายเศรษฐกิจพอเพียงในแบบวจีบรม (Lip-Service) ซึ่งหาแก่นสารมิได้

อย่างไรก็ตาม เจตนารมณ์ในแนวนโยบายเศรษฐกิจพอเพียง ยังต้องได้รับการถ่ายทอดเป็นแผนงาน (Plan) วิธีการดำเนินงาน (Strategy) และการปฏิบัติ (Execution) ที่สอดคล้องกับเจตนารมณ์ได้อย่างเที่ยงตรงแม่นยำ มิฉะนั้นแล้ว การอภิวัตน์เรื่องเศรษฐกิจพอเพียง ก็อาจส่งผลกระทบในแง่ที่ไม่พึงปรารถนาก็เป็นได้

[Original Link]